Μεγάλοι Άγνωστοι - Eugene Michael Antoniadi

Ο Ευγένιος - του Μιχαήλ - Αντωνιάδης γεννήθηκε στο σημερινό Kurtulus - τότε διαμέρισμα Tatavia - της Istanbul την 1η Μαρτίου του 1870, γιος του Μιχαήλ Αντωνιάδη και της Φωτεινής Αλεξίου. Ήδη στην ηλικία των 18 έχει αρχίσει τις αστρονομικές του παρατηρήσεις, τόσο μέσα από την κύρια Πόλη, όσο και από τo Buyukada - που σημαίνει 'μεγαλονήσι' στα τούρκικα -, το μεγαλύτερο σε έκταση από τα Πριγκιποννήσια. Τα αστρονομικά αρχεία του διασώζονται από το 1887 και οι πρώτες του σημειώσεις και σχέδια αφορούσαν της ηλιακές κηλίδες και τους πλανήτες Δία, Κρόνο και Άρη. Στη διεθνή αστρονομική κοινότητα είναι γνωστός με τη γαλλική εκφορά του ονόματός του, Eugene Michael Antoniadi.

Ο Camille Flammarion, Γάλλος συγγραφέας και εκλαϊκευτής της αστρονομίας στη χώρα του είχε στην ιδιοκτησία του ένα ιδιωτικό αστρονομικό παρατηρητήριο στο Juvisy, προάστιο του Παρισιού, δωρεά κάποιου πλούσιου. Ιδρυτής και πρώτος πρόεδρος της Γαλλικής Αστρονομικής Εταιρείας, καθώς και εκδότης του L'Astronomie, θεωρείται κορυφαίος ειδικός για τον πλανήτη Άρη. Ήταν επίσης ο νονός του Τρίτωνα και της Αμάλθειας, δορυφόρων του Ποσειδώνα και του Δία αντίστοιχα. Έχει γράψει νουβέλες επιστημονικής φαντασίας - το Lumen, το Uranie καθώς και το La Fin du Monde ("Το τέλος του κόσμου"), στο οποίο ένας κομήτης συγκρούεται με τη γη και αρχίζει μια διαδικασία σταδιακής καταστροφής του πλανήτη, η οποία το 1931 μεταφέρθηκε στο κινηματογράφο από τον Abel Gance.

Το 1893 o Flamarrion αφού έχει εντυπωσιαστεί από 4 σχέδια του Antoniadi που έχουν δημοσιευτεί στο πρώτο 'Mars Memoir' της British Association of Astronomy, του κάνει πρόταση συνεργασίας και έτσι ο Antoniadi μετακομίζει στη Γαλλία για να εργαστεί στο παρατηρητήριο του Juvisy. Εκεί εμπνευσμένος από το κοινό πάθος που μοιραζόντουσαν για τον Άρη και γοητευμένος από τους διάσημους επισκέπτες του παρατηρητηρίου - όπως τον Saint Saens και τον Percival Lowell - ο Antoniadi θα εργαστεί σκληρά και ανάμεσα στα άλλα θα παράξει μια σειρά σχεδίων που απεικονίζουν μια πλήρη περιστροφή του πλανήτη Δία.

Το 1896 θα συμμετάσχει σε ειδική αποστολή της British Astronomical Association στην Νορβηγία με σκοπό την παρατήρηση μιας έκλειψης ηλίου. Αν και ο καιρός δε βοήθησε και από αστρονομικής απόψεως η αποστολή δεν στέφθηκε από επιτυχία, οι υπόλοιποι συμμετέχοντες της 58-μελούς αποστολής αποτέλεσαν πολύτιμες γνωριμίες για τον Antoniadi και όταν ο B. E. Cammell απεβίωσε μέσα στο 1896, του προτάθηκε η θέση του διευθυντή του τμήματος υπεύθυνου για τον πλανήτη Άρη της British Astronomical Association, ενώ όταν το 1939 δημιουργήθηκε αντίστοιχο τμήμα στη Γαλλική Αστρονομική Εταιρεία, ο Antoniadi χρίστηκε επίτιμος πρόεδρός του.

Ο Antoniadi παντρεύτηκε την Κατερίνα Θεοδώρου Σεβαστοπούλου (Katherine Sevastupulos, επίσης μέλος της BAA) στις 9 Ιουνίου 1902. Το 1928 πολιτογραφήθηκε μαζί με τη γυναίκα του Γάλλος πολίτης. Τα αστρονομικά του κατορθώματα αμέτρητα. Ο πρώτος που αποπειράθηκε να χαρτογραφήσει τον Ερμή, ασχολήθηκε με την τροχιά του Δία, τους δαχτύλιους του Κρόνου και φυσικά με τη μεγάλη αγάπη του, τον πλανήτη Άρη. Ένας κρατήρας του Άρη και ένας της Σελήνης φέρουν το όνομά του, ενώ από τον χάρτη του πλανήτη Άρη που έφτιαξε το 1929, η Διεθνής Αστρονομική Ένωση δανείστηκε 128 ονομασίες. Είναι επίσης διάσημος για την κλίμακα παρατήρησης Antoniadi που χρησιμοποιείτε σήμερα από όλους τους αστρονόμους για να κατηγοριοποιήσουν τις καιρικές συνθήκες κατά τη διάρκεια των παρατηρήσεών τους. Πέθανε στο Παρίσι στις 10 Φεβρουαρίου του 1944.

Για περισσότερες πληροφορίες σε σχέση με τον Antoniadi, τη ζωή του και τις αστρονομικές του παρατηρήσεις, υπάρχει διαθέσιμο ένα άρθρο σε δύο μέρη που δημοσιεύτηκε στο Journal of the BAA το 1993. Richard McKim - "The life and times of E.M.Antoniadi", Part 1: An Astronomer in the Making και Part 2: The Meudon Years

Στο τουρνουά του Παρισιού, το 1907, παίχτηκε η παρακάτω παρτίδα μεταξύ των μετέπειτα

ισόβαθμων στην πρώτη θέση:

Frank James Marshall-Eugenios Mihail Antoniadi

Paris 1907

1.d4 d5 2.c4 e6 3.Nc3 Nf6 4.Bg5 Be7 5.e3 Ne4 6.Bxe7 Qxe7 7.cxd5 Nxc3 8.bxc3 exd5 9.Bd3 Nd7 10.Nf3 O-O 11.O-O Re8 12.c4 dxc4 13.Bxc4 Nb6 14.Qc2 Bf5 15.Qxf5 Nxc4 16.Rfc1 Nd6 17.Qc5 c6 18.Rab1 Ne4 19.Qc2 Rad8 20.Ne5 Nd6 21.Qa4 Nb5

22.Rxc6 Nxd4 23.exd4 bxc6 24.h3 Rd6 25.Nxc6 Qe4 26.Rc1 Rg6 27.g4 h5 28.Qc2 Qf3 29.Qb3 Qf4 30.Qc3 hxg4 31.Ne5 gxh3+ 32.Kh1 Qg5 0-1

O Antoniadi τελείωσε το τουρνουά με +6=0-1 και ισοβάθμησε στην πρώτη θέση με τον Marshall, ένα βαθμό μπροστά από τον Tartakower(!!). Έχασε το πρώτο βραβείο στο μπαράζ με +0=2-1. Μετά το τουρνουά δήλωνε: "Μέχρι τώρα είχα λίγες ευκαιρίες να αντιμετωπίσω κορυφαίους σκακιστές, αλλά έχω μελετήσει αρκετά. Αρχικά το εξαιρετικό ABC des Echecs του Preti και ακολούθως τους σχολιασμούς του Dr.S.Tarrasch του οποίου δηλώνω θαυμαστής"

Δύο χρόνια νωρίτερα είχε ισοβαθμήσει στην πρώτη θέση σε ένα από τα τουρνουά του Cafe de la Regence, κερδίζοντας μία μινιατούρα εναντίον του Comte Jean de Villeneuve Esclapon:

E.M.Antoniadi-Comte Jean de Villeneuve Esclapon

Paris 1905

1 e4 c5 2 Nf3 Nc6 3 d4 cxd4 4 Nxd4 e6 5 Nb5 d6 6 Bf4 e5 7 Be3 a6

8 N1c3 axb5 9 Nd5 Rb8 10 Bxb5 Bd7 11 Bb6 Qg5 12 Nc7+ Ke7 13 O-O Nf6 14 Qd3 Nd4 15 f4 Qh5 16 fxe5 Bxb5 17 exf6+ gxf6 18 Qxd4 Bg7 19 Rf5 1-0

Για κάποιες ακόμα παρτίδες του Antoniadi καθώς και για πληροφορίες για τα άρθρα του που δημοσιεύτηκαν στο γαλλικό σκακιστικό περιοδικό La Strategie μπορείτε να διαβάσετε το άρθρο του Edward Winter: "A chess playing astronomer". Εντύπωση προκαλεί το ότι έχει εμπλακεί σε διαμάχες λόγω των αυστηρών βιβλιοκριτικών του με τρεις βιογράφους του Morphy, κατηγορώντας τους ότι λόγω ζήλιας επιχείρησαν να τον λοιδορήσουν, έχει προσβάλει τη μνήμη του Staunton, αποκαλώντας τον εν ολίγοις ντροπή του βρετανικού έθνους, ενώ έχει φτάσει στο σημείο να κοροϊδέψει τον Capablanca για αδόκιμη (κατά τη κρίση του Antoniadi) χρήση κάποιων αγγλικών λέξεων.

Ο Ευγένιος Μιχαήλ Αντωνιάδης ήταν αναμφίβολα ο σημαντικότερος Έλληνας αστρονόμος της σύγχρονης εποχής. Μήπως ήταν και ο ισχυρότερος Έλληνας σκακιστής όλων των εποχών?

Πηγές: wikipedia, chessgames.com, astro.virginia.edu,

The Frank James Marshall Electronic Archive and Museum,

http://www.mlahanas.de/Greeks/new/Astronomy.html, Journal of the British Astronomical Association, Edward Winter - A chess playing astronomer, Edward Winter - Chess Notes, http://www.britastro.org/mars/directors.htm, fiction.eserver.org, books.eserver.org, Norway 1896 - The BAA's first organized eclipse expendition

Μεγάλοι άγνωστοι - Rudolf Charousek

Ο Rudolf Charousek, ούγγρος εβραϊκής καταγωγής, ήταν για το σκάκι ό,τι ο Keats για την ποίηση ή ο Hendrix για τη μουσική: ένα τρομερό ταλέντο που άνθισε για πολύ σύντομο χρονικό διάστημα και πέθανε νωρίς. Γεννήθηκε το 1873 στη Πράγα, τότε κομμάτι της Αυστροουγγαρίας. Στην 10η Παγγερμανική Σκακιστική Συνάντηση το 1896, στη Νυρεμβέργη, τερμάτισε μόλις 12ος σε 19 συμμετέχοντες με τη νίκη του επί του Παγκόσμιου Πρωταθλητή και νικητή του τουρνουά Emmanuel Lasker να μην κάνει την ανάλογη αίσθηση ίσως λόγω των λαθών του Lasker σε μια πολύ οξεία συνέχεια του Γκαμπί του Βασιλιά.

Την επόμενη χρονιά, μπορεί η απουσία των Lasker, Tarrasch, Steinitz και Pillsbury από του τουρνουά του Βερολίνου να έριξε το ενδιαφέρον, αλλά η διοργάνωση αποτέλεσε την ανατολή ενός νέου αστέρα στο σκακιστικό στερέωμα όπως και τη δύση ενός άλλου, καθώς ήταν το τέλος των επιτυχιών του Chigorin σε αυτό το επίπεδο. Η υγεία κάποιων εκ των συμμετεχόντων ήταν πολύ κακή. Ο von Bardeleben αποσύρθηκε μετά τον πρώτο γύρο, ενώ ο Englisch μετά τον ενδέκατο - μάλιστα πέθανε λίγες μέρες αργότερα. Ο Teichmann έχασε μια παρτίδα άνευ αγώνος, ενώ ο Albin τρεις. Ο Charousek άρχισε άσχημα το τουρνουά με δύο ήττες - από τους Waldbrodt και Burn -, δύο πολύ τιμητικές ισοπαλίες με τους Marco και Schlechter, ενώ κέρδισε άνευ αγώνος τον Bardeleben. Στη συνέχεια όμως συνέχισε αήττητος. Στους επόμενους πέντε γύρους κέρδισε τους Teichmann και Suchting και απέσπασε ισοπαλίες από τους Blackburne, Englisch και Metger. Έτσι μετά τον δέκατο γύρο ήταν 2 βαθμούς πίσω από τους Janowski, Marco που είχαν πάρει το προβάδισμα στη βαθμολογία.

Τέταρτη σειρά: Schlechter, Heyde

Τρίτη σειρά: άγνωστος, Burn, Marco, von Popiel, Heinrichsen, Blijkmans, Dimer

Όρθιοι στη δεύτερη σειρά: Charousek, Janowsky, Thalheim, Zinkl, Harmonist, Winawer, W. Cohn, Teichmann, Albin

Καθιστοί στην πρώτη σειρά: Ranneforth, Caro, Metger, Alapin, Süchting, Chigorin, Schiffers, Bierbach

Αυτό που ακολούθησε είναι σπάνιο σε τουρνουά τέτοιου επιπέδου. Ο Charousek σημείωσε 8(!) συνεχόμενες νίκες επί των Janowski, Albin, Cohn, Schiffers, Alapin, Winawer, Caro και Zinkl και έφτασε στον τελευταίο γύρο να θέλει νίκη επί του Chigorin για να είναι σίγουρα μόνος πρώτος.

Charousek - Chigorin

Berlin(19) 1897

1 d4 d5 2 c4 e6 3 Nc3 b6!?

Αυτός ο σπάνιος αμυντικός σχηματισμός είχε ετοιμαστεί για το τουρνουά από τους Ρώσους παίκτες Alapin και Chigorin, και είναι κατανοητό το γιατί ο Charousek δεν αποπειράθηκε να τον καταρρίψει άμεσα - παίζοντας ένα γρήγορο e4 ή αναπτύσσοντας τον μαυροτετράγωνο αξιωματικό του στο f4 - που θα τον οδηγούσε στην προετοιμασία του Chigorin. Σοφά επιλέγει να στηριχτεί στην καλή του φόρμα στοχεύοντας σε ένα μέσο αντικειμενικά ισοδύναμο - για τη βαριάντα με 3...b6 έχει γραφτεί ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο στο Kaissiber Μαΐου 1996 από τον Ολλανδό IM Gerard Welling

4 e3 Nf6 5 Nf3 Bb7

Ο Alapin είχε δοκιμάσει το 5...Nd7 εναντίον του Zinkl νωρίτερα στο τουρνουά και επανέλαβε το πείραμά του την επόμενη χρονιά εναντίον του Schlecter στη Βιέννη.

6 cxd5 Nxd5

Πέντε ημέρες νωρίτερα, ο Alapin είχε παίξει 6...exd5 στην παρτίδα του με τον Charousek: 6...exd5 7. Bb5+ c6 8. Bd3 Be7?! - o Alapin μετά την παρτίδα έδειξε την καλύτερη συνέχεια του μαύρου 8...Bd6! - 9. 0-0 0-0?! (9...Nbd7!?) 10. Ne5 Nbd7 11. f4! c5 12. Qf3 με επίθεση.

Μετά το 6...Nxd5 έχει προκύψει ένα είδος Ινδικής της Βασίλισσας στην οποία ο λευκός δεν έχει παίξει a3, γεγονός το οποίο λειτουργεί υπέρ του

7 Bb5+ c6 8 Bd3 Nd7 9 0-0 Bd6 10 e4 Nb4

Alapin: Το 10...Nxc3 11. bxc3 e5 ήταν καλύτερη επιλογή για τα μαύρα

Ο Philip W. Sergeant στο βιβλίο του για τον Charousek προτείνει 10...Ne7, μια κίνηση άσχημη στα μάτια ενός σύγχρονου παίκτη, η θέση του μαύρου είναι κλειδωμένη και δεν έχει ενεργητικό πλάνο

11 Bc4 a5 12 Bg5 Be7 13 Bf4!

Ο αξιωματικός ανήκει σε αυτή τη διαγώνιο. Ο Chigorin έχει πρόβλημα στα μαύρα τετράγωνα από δω και πέρα - μελανοπενία :)

13...0-0 14 a3 Na6 15 Qe2 b5 16 Bd3 b4

Προσπαθώντας να βρει ενεργητικό παιχνίδι. Το 16...Nc7 δε φαίνεται πολύ ελκυστικό ως εναλλακτική.

17 axb4 Nxb4 18 Rfd1 Nb6

18 ...Nxd3 19 Qxd3 Nf6 ήταν αντικειμενικά καλύτερο αλλά ο Chigorin επιλέγει να διατηρήσει την ένταση. Πιθανόν του διέφυγε η απάντηση του λευκού.

19 Ne5!

Αν ο Λευκός τραβήξει πίσω τον αξιωματικό, ο μαύρος αρχίζει και έχει ενεργητικό παιχνίδι:

Αν 19 Bb1 Ba6 ακολουθούμενο από Nc4.

19...Bd6

Σχολιαστές της εποχής είχαν προτείνει το 19...Qxd4, αλλά μετά από 20. Bb1 Qc5 21. Nxf7 Rxf7 (21...Ba6 22. Qg4) 22. Be3 και ο ίππος του b6 θα πέσει.

20 Bb1 Qe7 21 Qh5 Bxe5

21...f6 είναι καλύτερο σύμφωνα με τον Sergeant. Σε κάθε περίπτωση όμως η πρωτοβουλία του λευκού αφήνει τον μαύρο χωρίς καλές επιλογές.

22 Bxe5 g6 23 Qh6 f6 24 Bg3 Rfd8?

Ψάχνοντας εναγωνίως κάποιες περιπλοκές. 24...Nc4 25. b3 Nd6 είναι πιο ασφαλές.

24...c5? 25. dxc5 Nc4 26. Bd6 Nxd6 27. cxd6 +-

25 e5! fxe5 26 Bxe5!?

O Chigorin πιθανώς πόνταρε στο 26 Bh4 Qd7 27 Bxd8 Rxd8 με κάποιο αντάλλαγμα για τη διαφορά.

26...Nc4 27 Be4 Nd5?

27...Nxe5 28 dxe5 +/-

28 Bxd5 cxd5 29 Bg3 Rf8 30 b3 Nb6

30...Nd6 είναι καλύτερο σύμφωνα με τον Sergeant.

31 Nb5 Qd7 32 Nd6 Bc6

33 h4!

Το g6 είναι ο στόχος για την τελική επίθεση.

33...a4?!

33...Nc8 34 Nxc8 +/-

34 h5! 34...axb3 35 Rxa8 Nxa8 36 hxg6 hxg6 37 Qxg6+ Qg7 38 Qxe6+ Kh7 39 Re1!+-

Τώρα ο μαύρος είναι χαμένος.

39...Qd7

39...Qb2? 40 Qh3+ Kg8 41 Be5 +-

40 Qe3 Rf6 41 Qg5 Re6 42 Qh4+ 42...Rh6 43 Qg5 Re6 44 Rxe6 Qxe6 45 Be5 Qg6 46 Qh4+ Qh6 47 Qe7+ 1 0

Το ματ είναι κοντά!

Έτσι ο Rudolf Charousek κέρδισε το σημαντικότερο τουρνουά της χρονιάς και αφού ο Lasker κατατρόπωσε εύκολα τον άρρωστο Steinitz στο επαναληπτικό ματς που τελείωσε την ίδια χρονιά, άρχισε το όνομα του Charousek να ακούγετε ως πιθανός αντίπαλος του Lasker σε ματς για τον Παγκόσμιο Τίτλο στο άμεσο μέλλον! Αλίμονο, μήνες μετά το τουρνουά του Βερολίνου ο Charousek διαγνώστηκε με φυματίωση και η κατάστασή του ήταν κρίσιμη. Άντεξε λιγότερο από 2 χρόνια και στις 18 Απριλίου του 1900 πέθανε στη Βουδαπέστη, πέντε μήνες πριν τα 27α του γενέθλια.

Νυρεμβέργη 1896

Όρθιοι: Lasker, Charousek, Schlechter, δύο εκ των διοργανωτών, Janowsky, Maróczy, Marco, Showalter, τρεις εκ των διοργανωτών

Καθιστοί: Albin, Porges, Chigorin, Tarrasch, Winawer, Steinitz, Blackburne, Schallopp, Schiffers, Pillsbury, Walbrodt, Teichmann

Πηγές: wikipedia, chessgames.com, edward winter - chess notes, Andrew Soltis, "From Russia with Love," Chess Life, October 1993, Victor Charuchin - Chess Comet Charousek, Phlip W. Sergeant - Charousek's Games of Chess, Tim Harding - Chess in 1897