Παγκόσμια Πρωταθλήματα Γυναικών - Μέρος 4ο Τουρνουά Διεκδικητών 1955

Μέρος 1ο - Εισαγωγή, Μόσχα 1949/1950

Μέρος 2ο - Τουρνουά Διεκδικητών 1952
Μέρος 3ο - Rudenko-Bykova 1953

Ούτε στο επόμενο τουρνουά διεκδικητών, αυτό του Οκτωβρίου 1955 της Μόσχας - και πάλι - καταφέρνουμε να βγούμε από τη μαύρη τρύπα της ιστορικής αφάνειας. Παρά το γεγονός πως  ο κύκλος του παγκοσμίου πρωταθλήματος αρχίζει να ομαλοποιείται, το τουρνουά έχει μείνει στην αφάνεια. Μόλις 7 παρτίδες διασώζονται - μεταξύ των οποίον μια νίκη της νικήτριας - ενώ και το βιβλίο της Gaprindashvili πηδάει τρεις χρονιές και από το ματς Bykova-Rudenko μας πάει κατευθείαν στα 1956 και το ματς-τουρνουά των τριών παικτριών για το οποίο θα μιλήσουμε στο επόμενο μέρος. Ας γνωρίσουμε τις νέες παρουσίες που εμφανίστηκαν σε αυτό το τουρνουά διεκδικητών. 

H Larissa Volpert παρέμεινε πάντα μια ερασιτέχνης και η σκακιστική της πορείας σε κορυφαίο επίπεδο κράτησε μόλις 14 χρόνια, από το 1947 που ισοβάθμησε στην πρώτη θέση του γυναικείου πρωταθλήματος του Leningrad μέχρι το 1959 όταν και κέρδισε το τρίτο της πρωτάθλημα ΕΣΣΔ γυναικών - το δεύτερο καθαρό μετά το 1954, ενώ ισοβάθμησε στην πρώτη θέση με την Zvorykina της οποίας επικράτησε 2.5-1.5 σε ματς μπαράζ για τον τίτλο του 1958. Το 1961 βρίσκουμε την τελευταία της παρουσία σε σημαντικό τουρνουά αφού συμμετείχε στο τουρνουά διεκδικητών που ανέτειλε το άστρο της Nona Gaprindashvili. Μέσα στη δεκαετία του 60 η Volpert έπαιξε  σε αρκετά ματς μεταξύ του Leningrad και πόλεων της Γιουγκοσλαβίας. To 2004 συμμετείχε σε τουρνουά βετεράνων όπου αντιμετώπισε μεταξύ άλλων και την παλιά γνώριμή της Graprindashvili. Έχω στα αρχεία μου αρκετές παρτίδες της - με πιο ιδιαίτερη απ όλες μία παρτίδα προπόνησης με έναν 15χρονο Anatoli Karpov στη Γιάλτα το 1966 - ενώ στο chessgames.com υπάρχουν 15 τον αριθμό, αλλά όχι η παρακάτω νίκη της επί της Ruzena Sucha από την Τσεχοσλοβακία.

Sucha-Volpert, Women Candidates 1955

Ο λευκός έχει παίξει πολύ άσχημα μια κλειστή Σικελική και είναι χειρότερος όμως επιταχύνει το τέλος με το στρατηγικά άστοχο

24.d4? c4 (εξίσου καλό το 24...Nb6) 25.Be3 Nb6 26.Qf2 Na4-+

27.Re2 Ra1 28.Re1 Ra2 29.Re2 Qb5 30.Bc1 Ra1 31.Qe1 Qb6 32.Nh3 Ba3 33.Nfg1 Bxb2 34.Rxb2 Nxb2 35.Qd2 Nd3

Η παρτίδα δεν αντέχει κριτικής. Εδώ παίχτηκε

36.Ng5 Rxc1 37.Qe2 Rc2 38.Qh5(!) Nf2#. Η Larissa Volpert αφιέρωσε τη ζωή της στη Φιλολογία και δίδαξε επί χρόνια στο πανεπιστήμιο της πόλης Ταρτού, το μεγαλύτερο της Εσθονίας.

Από τις πρωτοεμφανιζόμενες μη Σοβιετικές ειδική μνεία πρέπει να γίνει στο Γιουγκοσλαβικό δίδυμο που αποτελείτο από τις Verica Nedeljkovic και Milunka Lazarevic. Η δεύτερη ειδικά. είναι από τις σημαντικότερες σκακιστικές προσωπικότητες στην ιστορία της Γιουγκοσλαβίας. 11 φορές πρωταθλήτρια της χώρας της, έπαιξε σε υψηλό επίπεδο για τριάντα  περίπου χρόνια με αρκετές παρουσίες σε Ολυμπιάδες. Έφτασε μέχρι τα μπαράζ του πρωταθλήματος διεκδικητών του 1964, ένα βήμα πριν το ματς με την Gaprindashvili, ενώ ακόμα και το 1971 έφτασε μέχρι τη δεύτερη θέση του Ιντερζόναλ της Οχρίδας μαζί με την Nana Alexandria. Στην Ολυμπιάδα του Σπλιτ το 1963 κέρδισε το ασημένιο μετάλλιο με την ομάδα της Γιουγκοσλαβίας ενώ έχει μείνει στην ιστορία για ένα φινάλε Ίππος και θ εναντίον Ίππου που κέρδισε επί της Corry Vreeken-Bouwman στο ματς Γιουγκοσλαβία-Ολλανδία. Αρθρογράφος επί χρόνια στο New In Chess, διεθνής διαιτήτρια και ενεργή σκακίστρια μέχρι προχωρημένης ηλικίας. Από το τουρνουά του 1955 διασώζεται η ήττα της από την Zvorykina, μία από τις πρώτες παρτίδες εναντίον του Stonewall που πέρασε ο λευκός τον αξιωματικό στο f4, ενώ λίγο αργότερα η Zvorykina έπαιξε μια κίνηση που έχει δύο θαυμαστικά στη βάση μου, αλλά μάλλον ακόμα και το !? την κολακεύει. Θα την χαρακτήριζα αμφίβολη αλλά δε χάνει και για την εποχή εκείνη, κάνει εντύπωση.

Zvorykina-Lazarevic Women Candidates 1955

13.Na3?! (!!) Nxd3 (13...Bb8=+) 14.Bxd6 Qxd6 15.Qxd3 Qe7 16.Rfd1 Be6 17.Qd6 Qf7 18.Rd4 Ne4 19.Qf4 c5 20.Rd3 Qf6 21.Rad1 

21...Qb2?

Σχεδόν οτιδήποτε άλλο αρκούσε για την ισότητα, π.χ. 21...b6 ή 21...Rae8

22.Qe3! Rae8 23.f3 Nf6 24.Rb1 Qxa2 25.Rd2+-

Παγιδεύοντας τη ντάμα (θυμίζει λίγο Γαλανός-Κωστούρος από το πρόσφατο όπεν του Ηρακλείου) και 1-0 στην 43η κίνηση



Από τις υπόλοιπες, η Βουλγάρα Ivanova, μετέπειτα σύζυγος του GM Milko Bobotsov κέρδισε τη συμμετοχή της μετά τη πρωτιά της στο Ζονάλ της Λειψίας, ενώ έχει κερδίσει 6 φορές το πρωτάθλημα γυναικών της χώρας της, έμεινε στην ιστορία αυτού του τουρνουά καθώς είναι η ηττημένη της μοναδικής παρτίδας της νικήτριας που διασώζεται.

Ivanova-Rubtsova Women Candidates 1955

21. Rb7?

21.Rxb8 Rxb8 22.Rxb8+ Qxb8 23.g3=

21.Bxd4!  22.Qg4 Rxb7 23.Rxb7 Nc5 24.Rxa7?

Έπρεπε 24.Nxc5 Bxc5 25.Qd7 Qe6 -/+

24...Nxd3?

24...Bxe3!! 25.fxe3 (25.Nxc5 Bxf2+) Nxd3-+

25.Qxd4 Qb8 26.Nc3 Ne5 27.e4 Nc4 28.f3 Nd6=+ 29.exd5??

29.Rd7

29...Re1+ 30.Kf2 Nf5 31.Qg4 Rc1 32.Qa4 Qg3+ 33.Ke2 Qe1+
0-1


Το τουρνουά συμπλήρωναν οι νεοεμφανιζόμενες Josefa Gurfinkel  (άσημη Σοβιετική παίκτρια για την οποία δε γνωρίζουμε σχεδόν τίποτα), Krystyna Holuj (9 φορές πρωταθλήτρια Πολωνίας και χρυσό στην Ολυμπιάδα του Emmen το 1957),  Celia Baudot de Moschini (Αργεντινη), Eva Kertesz (Ουγγαρία) και Berna Carrasco Araya (Χιλιανή, τρίτη στο παγκόσμιο του Buenos Aires το 1939 πίσω από τη Vera Menchik και την Sonja Graf).

Krystyna Holuj

Οι υπόλοιπες συμμετέχουσες στο τουρνουά διεκδικητών του 1955 ήταν οι ήδη γνωστές σε εμάς Keller-Herrmann, Valentina Borisenko, Fenny Heemskerk, Olga Ignatieva, Gisela Kahn Gresser, de Silans, Sonja Graf Stevenson και Mona May Karff.

Στις περισσότερες παρτίδες που διασώζονται (4) πρωταγωνιστεί η Kira Zvorykina που ξεχώριζε για το συνδυαστικό της παιχνίδι - είδαμε άλλωστε το Na3 στην παρτίδα της με την Lazarevic.

Zvorykina-Ignatieva Women Candidates 1955

17.Ng6?! Nf4?

17...fg6!? 18.Qe6+ Kh7 19.Qxd5 Nf6 με αντιπαιχνίδι

18.Nxf4 Bxf4 19.g5 Bxd2?+ 20.Qxd2 hxg5? 21.Qxg5+- Qc5

21...Qd8 22.Qh5 g6 23.Qh6 Qf6 24.Rhg1!

22.Qh4 Re8 23.Rhg1 Nf8 24.Rg5 Qe7 25.Rdg1 g6 26.Ne5 Kg7 27.Ng4 Nh7 28.Qh6+ Kg8 29.Rh5 1-0

Για πρώτη και τελευταία φορά, η FIDE έδωσε δικαίωμα στη χαμένη του προηγούμενου ματς Rudenko, να διεκδικήσει εκ νέου τον τίτλο χωρίς να περάσει από κύκλο διεκδικητών.
Έτσι, την επόμενη χρονιά, το  1956 στη Μόσχα, η παγκόσμια πρωταθλήτρια Elizaveta Bykova, η πρώην παγκόσμια πρωταθλήτρια Lyudmila Rudenko και η διεκδικήτρια Olga Rubtsova θα έπαιζαν ένα ματς-τουρνουά 8 παρτίδων που θα έδινε τη νέα κάτοχο του τίτλου. Αλλά γι αυτό θα μιλήσουμε στο επόμενο.

Olga Rubtsova

Παγκόσμια Πρωταθλήματα Γυναικών - Μέρος 1ο - Εισαγωγή, Μόσχα 1949/1950

Στις 24 Μαρτίου 1946, στο Εστορίλ της Πορτογαλίας, πέθανε ο Alexander Alekhine, βγάζοντας από τη δύσκολη θέση πολλούς - και κυρίους τους Σοβιετικούς - ως προς το τί θα γίνει με τον παγκόσμιο τίτλο. Ο βίος και η πολιτεία του Alekhine κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο και η φιλογερμανική του στάση, αποτελούσαν κόκκινο πανί για μεγάλο κομμάτι του σκακιστικού κόσμου και οι εκκλήσεις για απόλυτο εμπάργκο εναντίον του και ουσιαστικά παραμερισμό του ως προς την πορεία του παγκόσμιου τίτλου ήταν αναρίθμητες. Ο θάνατός του άνοιξε το δρόμο και έτσι τελικά - μετά από μία σειρά επαφών που απαιτούσαν διπλωματικό χειρισμό αλλά και παλινωδίες - φτάσαμε στο ματς-τουρνουά του 1948 (Χάγη/Μόσχα) και την ανέλιξη του Botvinnik στο θρόνο. Συμπτωματικά εκτός από τον άντρα παγκόσμιο πρωταθλητή, ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος πήρε μαζί του και τη γυναίκα Παγκόσμια Πρωταθλήτρια - την πρώτη αναγνωρισμένη παγκόσμια πρωταθλήτρια της ιστορίας, την Βρετανίδα Vera Menchik, η οποία στα χνάρια μιας άλλης ισχυρής σκακίστριας προερχόμενης από την Αυστραλία και κάτοικο Ουαλίας, της Mary Houlding (για την οποία έχω γράψει εδώ), κέρδισε το πρώτο παγκόσμιο τίτλο το 1927 και τον υπερασπίστηκε με επιτυχία έξι φορές, δύο εκ των οποίων απέναντι στη Γερμανίδα Sonja Graf, μαθήτρια του Tarrasch. Ο θάνατος τη βρήκε στα 38 της, λίγους μήνες πριν το τέλος του πολέμου, στις 27 Ιουνίου του 1944, όταν το σπίτι της στο Clapham του Νότιου Λονδίνου έγινε στόχος βομβαρδισμού της Luftwaffe.

Έτσι, όπως και στους άντρες, έπρεπε να λυθεί το πρόβλημα με κάποιο τουρνουά πριν περάσουμε στο σύστημα των ματς διεκδικητών. Στην περίπτωση αυτή διοργανώθηκε τουρνουά 16 σκακιστριών πουλ μονού(!) γύρου στη Μόσχα το Δεκέμβριο του 1949. Επισήμως ήταν το 8ο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα Γυναικών, στην ουσία το πρώτο της νέας εποχής, όπου η ατομική πρωτοβουλία και οι πατρόνες-χρηματοδότες έδωσαν τη θέση τους στον οργανισμό-ομπρέλα, στη FIDE. Ενώ στις προηγούμενες δεκαετίες, η μόνη χώρα που διοργάνωνε συστηματικά ατομικά πρωταθλήματα Γυναικών ήταν η Μεγάλη Βρετανία - στη Σοβιετική Ένωση από το 1927 έως το 1945 έγιναν μόνο 5 τον αριθμό, σε αυτό το τουρνουά υπήρχε μόνο μία Βρετανίδα, η άγνωστη σήμερα Eileen Betsy Tranmer, ενώ οι Σοβιετικές ήταν τέσσερις και κυριάρχησαν καταλαμβάνοντας τις 4 πρώτες θέσεις. Παγκόσμια Πρωταθλήτρια - παρά την ήττα-έκπληξη από την Αμερικανίδα Gisela Kahn Gresser - αναδείχθηκε η Lyudmila Rudenko ενώ ακολούθησαν οι Olga Rubtsova και Elisaveta Bykova, που έμελλε να πάρουν και αυτές τον τίτλο τα προσεχή χρόνια. Άρχιζε η εποχή της Σοβιετικής κυριαρχίας, η οποία στην περίπτωση του γυναικείου σκακιού ήταν απόλυτη και κράτησε μέχρι το 1991, καθώς στις γυναίκες δεν προέκυψε φαινόμενο Fischer.

Η Rudenko κατά τη Nona Gaprindashvili που έγραψε γι αυτήν στο βιβλίο της I prefer risk (Предпочитаю риск, αμετάφραστο στα Αγγλικά εξ όσων γνωρίζω, αποσπάσματα εδώ) άρχισε να συμμετέχει σε τουρνουά το 1926 και έπαιξε σε 17 πρωταθλήματα ΕΣΣΔ και το ισχυρότερο στοιχείο της ήταν το τακτικό παιχνίδι. Η σκακιστική της παιδεία διαμορφώθηκε πριν την Επανάσταση και είχε ελλείψεις ως προς το ποζισιονέλ παιχνίδι, αλλά αυτή η ιδιαιτερότητά της την έκανε σχετικά ισχυρή σε μεικτά τουρνουά εναντίον αντρών παικτών με τους οποίους μπορούσε να ανταγωνιστεί σε περίπλοκες τακτικές/συνδυαστικές θέσεις. Έχασε τον τίτλο της σε ματς από την Elizaveta Bykova το 1953 με σκορ 8-6, ενώ στο ματς-τουρνουά του 1956 κατά το οποίο παίχτηκαν 3 μίνι-ματς μεταξύ των Rubtsova, Bykova, Rudenko μετά από απόφαση της FIDE, κατετάγη με διαφορά 3η και από τότε δεν αγωνίστηκε ξανά στο κορυφαίο επίπεδο. Ήταν μαθήτρια του Peter Romanowsky πριν το πόλεμο, ενώ μετά και κατά τα χρόνια της παραμονής της στην κορυφή, μελετούσε με τον Alexander Tolush (τον πιο γνωστό εκ των δασκάλων του Spassky) και τον Grigory Levenfish.

Η τέταρτη - και συγκριτικά πιο άσημη - Σοβιετική παίκτρια αυτού του πρωταθλήματος, η Valentina (Byelova) Borisenko, γεννήθηκε στο Τσερέποβετς, στις όχθες του Sheksna, παραπόταμου του Βόλγα και πέθανε στην Αγία Πετρούπολη το 1993. Κατέκτησε το πρωτάθλημα ΕΣΣΔ 5 φορές και έτσι παρά το γεγονός πως δεν έγινε ποτέ παγκόσμια πρωταθλήτρια, μοιράζεται το ρεκόρ κατακτήσεων του πρωταθλήματος ΕΣΣΔ μαζί με τη Nona Gaprindashvili. Έχει αναδειχθεί 7 φορές πρωταθλήτρια Leningrad και 4 φορές πρωταθλήτρια της Ρωσικής Δημοκρατίας. Πριν το τουρνουά του 1949 είχε συμμετάσχει στο ματς 12 σκακιέρων μέσω ραδιοφώνου που είχε διεξαχθεί το 1946 μεταξύ Μεγάλης Βρετανίας και Σοβιετικής Ένωσης ως μία εκ των δύο γυναικείων σκακιέρων της ΕΣΣΔ αγωνιζόμενη με το πατρικό της επώνυμο, ως Byelova - ή έτερη Σοβιετική ήταν η Rudenko. Κέρδισε 2-0 την Eileen Betsy Tranmer.

Στα επόμενη μέρη αυτού του αφιερώματος θα αναφερθούμε ξεχωριστά στις Rudenko, Bykova και Rubtsova αφού κυριάρχησαν στο παγκόσμιο στερέωμα. Ας δούμε συνοπτικά τώρα ποιες ήταν οι υπόλοιπες - μη Σοβιετικές παίκτριες του τουρνουά του 1949/50 - και πώς έφτασαν να παίζουν σε αυτό. Σε αντίθεση με τον αυθαίρετο τρόπο με τον οποίον έγινε η επιλογή των παικτών στο ανδρικό ματς-τουρνουά του 1948, εδώ είχαμε σε λειτουργία ένα συμφωνημένο σύστημα προκρίσεων μέσω Εθνικών Πρωταθλημάτων. Βέβαια η Σοβιετική Ένωση είχε 4 θέσεις στο τουρνουά, οι ΗΠΑ 2 και οι υπόλοιπες χώρες που μπήκαν στο σύστημα αυτό μόνο 1, αλλά θεωρήθηκε πως αυτό αντικατόπτριζε τις αναλογίες ισχύος των παικτριών της εποχής. Οι Σοβιετικές επιβεβαίωσαν το προνόμιό τους κατακτώντας τις 4 πρώτες θέσεις στο τελικό τουρνουά - όπως είπαμε παραπάνω - οι Αμερικανίδες όχι και τόσο καθώς η Gresser παρά τη νίκη της επί της Rudenko κατετάγη 12η με 5/15 και η έτερη Αμερικανίδα Mona May Karff επίσης με 5/15, 14η μετά την άρση των ισοβαθμιών.

Παίρνοντας με τη σειρά, από την 5η θέση των τελικών αποτελεσμάτων και κάτω, βρίσκουμε την Ανατολικο-Γερμανίδα Edith Keller-Herrmann, 10 φορές συνολικά πρωταθλήτρια της χώρας της και με συμμετοχές σε Γυναικείες Ολυμπιάδες στη συνέχεια, την Tranmer την οποία ήδη έχουμε αναφέρει και την Γαλλίδα Chantal Chaudé de Silans. Η Γαλλίδα έμελλε να γράψει ιστορία λίγους μήνες αργότερα, καθώς ως μέλος της (αντρικής) εθνικής Γαλλίας ήταν η πρώτη γυναίκα που αγωνίστηκε ποτέ σε σκακιστική Ολυμπιάδα, στο Dubrovnik, ενώ από το 1970 και μετά υπηρέτησε ως πρόεδρος του σκακιστικού συλλόγου Kaissa του Παρισίου από τον οποίον ξεπήδησε ο Joel Lautier. Κατά τον πόλεμο, συμμετείχε στη Γαλλική Αντίσταση.

Ακολούθησε η Ολλανδέζα Fenny Heemskerk στην 8η θέση (παρά τις νίκες της επί των Rubtsova και Borisenko) και η Ιταλίδα Clarice Benini. Langos (Ουγγαρία), Maria Itturalde (Cuba), Gresser, Nina Belska (Τσεχοσλοβακία), Karff, Larsen (Δανία) και Hermanowa (Poland) συμπλήρωσαν το τουρνουά από την 10η έως την 16η θέση. Το τουρνουά της Μόσχας προσέλκυσε μεγάλο ενδιαφέρον και συχνοί επισκέπτες στο χώρο των αγώνων ήταν μεταξύ άλλων οι Smyslov, Kotov, Bronstein, Flohr, Lilienthal, ενώ στην τελετή έναρξης χαιρέτισε ο αντιπρόεδρος της FIDE Ragozin και ο παγκόσμιος πρωταθλητής Botvinnik.

Οι παρτίδες διασώζονται και είναι συγκεντρώμενες εδώ

(συνεχίζεται)