Παγκόσμια Πρωταθλήματα Γυναικών - Μέρος 3o Rudenko-Bykova WCh match 1953

Μέρος 1ο - Εισαγωγή, Μόσχα 1949/1950

Μέρος 2ο - Τουρνουά Διεκδικητών 1952

Και έτσι - μετά το τουρνουά διεκδικητών του 1952 - φτάσαμε στο πρώτο ματς για τον παγκόσμιο τίτλο γυναικών της νέας εποχής. Η Elizaveta Bykova, η διεκδικήτρια του τίτλου, αντιμετώπισε την Luydmyla Rudenko, την παγκόσμια πρωταθλήτρια, στη Μόσχα και πάλι. Ένα ματς 14 παρτίδων το οποίο είναι τόσο ξεχασμένο, ώστε να διασώζονται από αυτό μόλις 2 παρτίδες! Τουλάχιστον μόνο 2 βρήκα εγώ και φαντάζομαι πως οι υπόλοιπες εάν υπάρχουν κάπου, θα υπάρχουν σε σοβιετικά σκακιστικά έντυπα της εποχής. Το σίγουρο είναι πως κανείς δεν έκανε τον κόπο να τις συμπεριλάβει στην Mega Database. 

Moscow, --, 1953.

	01	02	03	04	05	06	07	08	09	10	11	12	13	14		Total
Rudenko L	1	1	0	0	=	0	0	=	1	1	0	0	1	0		6.0
Bikova E	0	0	1	1	=	1	1	=	0	0	1	1	0	1		8.0

Από τις 2 μόνο ισοπαλίες και τη διακύμανση του σκορ μπορεί κανείς να συμπεράνει το πόσο χαμηλό ήταν το επίπεδο για ματς που έβγαζε παγκόσμια πρωταθλήτρια. Δεν είναι ξεκάθαρο το αν η παρακάτω θέση προέκυψε στην 12η ή στην 14η παρτίδα του ματς, πάντως η Rudenko ένα πόντο πίσω στο σκορ πίεζε με τα μαύρα καθ όλη τη διάρκειά της και πέρασε από την εξής θέση:

Elizaveta Bykova - Lyudmila Rudenko
Wch 1953,  Moscow

Παίζουν τα μαύρα και το απλό 28...Rcd8 ακολουθούμενο από Rd3 εύκολα ή δύσκολα κερδίζει.Ο λευκός δεν μπορεί ποτέ να αλλάξει αυτόν τον πύργο. Στην παρτίδα παίχτηκε 28...Bc3. Αργότερα η Rudenko απορρίπτει επανάληψη κινήσεων σε σαφώς χειρότερη θέση. Η παρτίδα αλλάζει χέρια αρκετές φορές. Θα μπορούσε να έχει παιχτεί σε κάποιο σημερινό όπεν της Αθήνας και ούτε καν στις κορυφαίες σκακιέρες.

Μετά από διάφορες περιπέτειες καταλήγει στη θέση που έμελλε να κρίνει το ματς.

Θέση μετά από 59.Rxg6

Οποιαδήποτε - σχεδόν - κίνηση διατηρεί την ισότητα για τα μαύρα. 59...Rxb7 η πιο απλή, 59...e3 μια άλλη, σαχ στο b1, 59...Rb2 κλπ.

H Rudenko παίζει 59...Rb5?? και μετά από 60.Rd6+ εγκαταλείπει λόγω 60...Ke8 61.Nc7+ και ο ίππος τρώγοντας το b5 στηρίζει τον πύργο.

Αυτή η εικόνα "πιρούνι, τρώω και στηρίζω" μου θύμισε ένα αντίστοιχο - τηρουμένων των αναλογιών - λάθος σε ματς παγκοσμίου τίτλου, στο τέλος της 2ης παρτίδας Kramnik-Kasparov του ματς του Λονδίνου το 2000 (Re6+, Rxe5 στηρίζω το d5).




Με αυτή την παρτίδα, είτε είναι η 12η είτε η τελευταία του ματς, η Bykova πήρε προβάδισμα δύο πόντων και έγινε η 3η παγκόσμια πρωταθλήτρια γυναικών.

Πολιτικοί και Σκάκι Ι - Nikolay Krylenko

οι συγγραφείς http://chessnewsgr.blogspot.com/2010/05/blog-post.html

παράρτημα Ι - Lord Dunsany http://chessnewsgr.blogspot.com/2010/05/lord-dunsany.html

παράρτημα ΙΙ - Henry Thomas Buckle http://chessnewsgr.blogspot.com/2010/06/i-henry-thomas-buckle.html

οι μουσικοί http://chessnewsgr.blogspot.com/2010/06/blog-post.html

οι αθλητές http://chessnewsgr.blogspot.gr/2010/06/blog-post_17.html

Στα χνάρια των αναρτήσεων για τους μουσικούς, τους αθλητές και τους συγγραφείς που διατηρούν ιδιαίτερη σχέση με το σκάκι, θα αναφερθούμε σε ανθρώπους που κατείχαν πολιτικά αξιώματα και είτε επηρέασαν άμεσα τον κόσμο του σκακιού στις χώρες τους, είτε ως χομπίστες ασχολήθηκαν με το άθλημά μας. Δε θα μπορούσαμε να ξεκινήσουμε με κάποιον άλλον, παρά με τον φοβερό και τρομερό Nikolay Krylenko, τον άνθρωπο που θεμελίωσε τις Σοβιετικές Σκακιστικές υποδομές, οι οποίες οδήγησαν στην πλήρη κυριαρχία των Σοβιετικών στο παγκόσμιο σκάκι.

Ο Nikolay Krylenko γεννήθηκε στις 2 Μαΐου του 1885 στο Bekhteyevo της επαρχίας του Smolensk, περίπου 260 χιλιόμετρα δυτικά της Μόσχας. Έγινε μέλος του Σοσιαλδημοκρατικού Εργατικού Κόμματος το 1904, την περίοδο που φοιτούσε στο Πανεπιστήμιο της Αγίας Πετρούπολης και συμμετείχε στα γεγονότα του 1905, γεγονός που τον ανάγκασε να αυτοεξοριστεί από τη Ρωσία για δύο περίπου χρόνια ενώ σχεδόν αμέσως μετά την επιστροφή του το 1907, συνελήφθη για να εξοριστεί ξανά στην Πολωνία. Επέστρεψε στην Αγία Πετρούπολη για να τελειώσει τις σπουδές του το 1909 και επιστρατεύτηκε στις τσαρικές ένοπλες δυνάμεις το 1912. Αποστρατεύτηκε με το βαθμό του ανθυπολοχαγού και μετά από λίγο συνελήφθη εκ νέου και εξορίστηκε στο Χάρκοβο όπου τελείωσε τη Νομική Σχολή. Φοβούμενος νέες διώξεις διέφυγε στην Αυστρία και με το ξέσπασμα του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, βρήκε καταφύγιο στα ουδέτερα εδάφη της Ελβετίας. Επέστρεψε ως εκπρόσωπος του ίδιου του Λένιν με αποστολή να ξαναζωντανέψει το κίνημα και να εισάγει παράνομο επαναστατικό υλικό στη Ρωσία. Νέα σύλληψή του το Νοέμβριο του 1915 τον οδηγεί στο νοτιοδυτικό Μέτωπο ακριβώς την περίοδο που άρχιζε η αντεπίθεση των Ρωσικών Στρατευμάτων κατά των Κεντρικών Δυνάμεων υπό την καθοδήγηση του στρατηγού Brusilov, γνωστή και ως "Επέλαση του Ιούνη" μία από τις πιο αιματηρές μάχες του Μεγάλου Πολέμου.

Ο Krylenko συμμετείχε σε όλα τα γεγονότα του 1917, αφού αμέσως μετά τον Φλεβάρη, εκλέχτηκε πρόεδρος στρατιωτικού Σοβιέτ, θέση που εγκατέλειψε τον Ιούνη, υπερασπιζόμενος την Μπολσεβίκικη γραμμή της πλήρους σύγκρουσης με την κυβέρνηση Lvov. Ως μέλος της στρατιωτικής πτέρυγας των μπολσεβίκων συνελήφθη μετά τα "Ιουλιανά" αλλά αφέθηκε ελεύθερος για να ηγηθεί της άμυνας του Petrograd ενάντια στους πραξικοπηματίες του Kornilov. Έπαιξε ηγετικό ρόλο στην κατάληψη της πόλης από τις δυνάμεις των μπολσεβίκων κατά την Οκτωβριανή Επανάσταση. Μετά την άρνηση του στρατηγού Nikolai Dukhonin να πειθαρχήσει στην εντολή του Λένιν περί συμφώνου ειρήνης με τους Γερμανούς στις αρχές Νοέμβρη, ο Krylenko έγινε ο τελευταίος αρχηγός του Ρωσικού Στρατού και τον Γενάρη του 1918, ο πρώτος του νεοσύστατου Κόκκινου Στρατού. Μετά τις ήττες του Φεβρουαρίου από τα γερμανικά στρατεύματα απομακρύνθηκε από την ηγεσία του Κόκκινου Στρατού.

Το 1922, ο Krylenko τοποθετήθηκε στη θέση του βοηθού εισαγγελέα και έπαιξε σημαντικό ρόλο στις δίκες της ηγεσίας της Ρωσικής Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας. Ανέβηκε ταχύτατα τα αξιώματα στον τομέα της Δικαιοσύνης της Σοβιετικής Ένωσης και ασκούσε το ρόλο του εισαγγελέα μέχρι και το 1932, όταν έγινε ηγέτης της Σοβιετικής σκακιστικής ομοσπονδίας, αλλά και των αντίστοιχων ομοσπονδιών για τη ντάμα και - περιέργως - την ορειβασία. Ο Krylenko ήταν ο άνθρωπος από τον οποίον περνούσαν όλες οι αποφάσεις, ο άνθρωπος του οποίου η φιλία αποτελούσε εχέγγυο ασφάλειας και η δυσμένεια ένα εισιτήριο χωρίς επιστροφή, είτε προς τα γκούλαγκ είτε προς το θάνατο. Πάντα υποστηρικτής της πιο σκληρής γραμμής, μετά τη δολοφονία του Sergei Kirov, που σημάδεψε την αρχή της εποχής του Τρόμου και του περιβόητου Άρθρου 58, ο Krylenko χειρίστηκε προσωπικά πολλές υποθέσεις και έστειλε στο θάνατο δεκάδες ανθρώπους. Η πιο γνωστή περίπτωση από το χώρο του σκακιού που χειρίστηκε προσωπικά ο Krylenko αφορούσε τον συνθέτη σπουδών Lazar Zalkind. Σύντροφοι στο Σοσιαλδημοκρατικό Εργατικό Κόμμα, οι δύο άντρες γνωρίζονταν από παλιά. Στη διάσπασή του σε Μπολσεβίκους και Μενσεβίκους, ο Zalkind πήγε με τους δεύτερους, όμως μετά τον Οκτώβρη είχε πάψει να ασχολείται με την πολιτική και είχε αφιερώσει τη ζωή του στις σπουδές. Συνέθεσε περίπου 600 από αυτές, ενώ λόγω των σπουδών του στα Οικονομικά τοποθετήθηκε στη στατιστική υπηρεσία κυβερνητικού γραφείου για το εμπόριο το 1925. Συνελήφθη τον Αύγουστο του 1930 και κατά τη μεγάλη Δίκη των Μενσεβίκων του 1931 καταδικάστηκε σε 8 χρόνια καταναγκαστικής εργασίας. Το 1938 νέες κατηγορίες προστέθηκαν και τελικά απελευθερώθηκε το 1943, λίγο αφότου ο γιος του είχε σκοτωθεί στο μέτωπο της Λευκορωσίας. Πέθανε από καρδιά στις 25 Ιουνίου του 1945. Ο ίδιος ο Krylenko έπεσε θύμα των σταλινικών εκκαθαρίσεων. Συνελήφθη από την NKVD τον Ιανουάριο του 1938 και εκτελέστηκε στις 29 Ιουλίου του 1938. Η δίκη του κράτησε 20 λεπτά αφού είχε ήδη "ομολογήσει" πως διαχρονικά συνωμοτούσε εναντίον της Επανάστασης. Έτσι επιβεβαιώθηκε μία από τις πιο διάσημες ρήσεις του: "Δεν πρέπει να εκτελούμε μόνο τους ενόχους. Η εκτέλεση ενός αθώου εντυπωσιάζει τις μάζες περισσότερο"   

Η επιρροή του Nikolai Krylenko στο Σοβιετικό σκάκι ήταν τεράστια. Κατά τη διάρκεια της "βασιλείας" του, το σκάκι στη χώρα γιγαντώθηκε. Το διεθνές τουρνουά του 1925 παρακολούθησαν συνολικά περίπου 50.000 θεατές. Ο σκακιστικός πυρετός στη Σοβιετική ένωση ανέβασε τον αριθμό των εγγεγραμμένων σκακιστών σε 150.000 το 1929. Μέχρι το 1934 είχαν ξεπεράσει τις 500.000 ενώ στο πρωτάθλημα των συνδικάτων που διεξήχθη το 1935, μεταξύ 106 επαγγελματικών ομάδων, αγωνίστηκαν συνολικά 700.000 άνθρωποι, αριθμός που ξεπερνούσε τον αριθμό των σκακιστών όλου του υπόλοιπου κόσμου. Το 1936, περίπου 10.000 σκακίστριες συμμετείχαν στα προκριματικά του πρωταθλήματος γυναικών της ΕΣΣΔ. Από αυτόν ξεκίνησε η ιδέα της επιστράτευσης του σκακιού ως ιδεολογικό όπλο και ο ορισμός του ως πεδίο αντιπαράθεσης με τον καπιταλιστικό κόσμο. Έλεγε χαρακτηριστικά: "Πρέπει να τελειώνουμε με την ουδετερότητα του σκακιού και να καταδικάσουμε τη λογική `το σκάκι για το σκάκι`". Από τους πρώτους συντάκτες στο περιοδικό 64, χρησιμοποίησε την επιρροή του για την εύρεση πόρων που θα χρηματοδοτούσαν τα μεγάλα τουρνουά, όπως αυτό της Μόσχας το 1925 που στοίχισε 30.000 ρούβλια και που έφερε τον παγκόσμιο πρωταθλητή Χοσέ Ραούλ Καπαμπλάνκα στη Σοβιετική Ένωση. Ενώ το 1935, 4.000 άνθρωποι μαζεύτηκαν ως θεατές του πρώτου γύρου του διεθνούς τουρνουά της Μόσχας και χιλιάδες άλλοι πέρασαν από τον χώρο των αγώνων για να δουν τελικά να επικρατεί ο επίλεκτος του Krylenko και του καθεστώτος, Mikhail Botvinnik.  Μπορούμε με ασφάλεια να ισχυριστούμε ότι ποτέ, σε καμία άλλη περιοχή του κόσμου, κανένα άθλημα δεν αναπτύχθηκε τόσο, δεν στηρίχθηκε από καμία εξουσία σε τέτοιο βαθμό, όσο το Σοβιετικό σκάκι στα χρόνια του Nikolai Krylenko.

Για περισσότερα:
- The Downfall of Krylenko

- Storming Fortresses: A political History of Chess in the Soviet Union 1917-1948 - διδακτορικό του Michael A. Hudson στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια, 2013
- Σοβιετική Ένωση και Σκάκι: Μια σειρά Βιβλιοπαρουσιάσεων - #2 Andy Soltis, Soviet Chess 1917-1991

Mark Dvoretsky - Επάγγελμα: Προπονητής σκακιού

Ο μεγαλύτερος θρύλος στο χώρο των προπονητών σκακιού μετά από μία σειρά εξαιρετικών και πάρα πολύ δύσκολων εγχειριδίων, μας χάρισε το πρώτο μέρος της αυτοβιογραφίας του στην Russell Enterprises μέσα στο 2014. Το βιβλίο δεν προορίζεται για να διαβαστεί από το σύνηθες αναγνωστικό κοινό του Dvoretsky, αλλά από τους λάτρεις της σκακιστικής ιστορίας και κυρίως της Σοβιετικής Σκακιστικής Ιστορίας. Από αυτούς, θα διαβαστεί οπωσδήποτε μονορούφι,  καθώς είναι δύσκολο να το αφήσει κανείς από τα χέρια του, αν το αρχίσει.

Ο Mark Izrailovich Dvoretsky γεννήθηκε στη Μόσχα, στις 7 Δεκεμβρίου του 1947 και στο βιβλίο μας αφηγείται αποσπασματικά την πορεία του μέσα στο Σοβιετικό εκπαιδευτικό σύστημα τόσο σε ό,τι έχει να κάνει με τις σκακιστικές σπουδές του, όσο και με τις "κανονικές", όσο κανονικές μπορούν να χαρακτηριστούν αφού όπως αντιλαμβάνεται πολύ νωρίς ο αναγνώστης τα γρανάζια της γραφειοκρατίας και ο έντονος αντισημιτισμός του καθεστώτος, καθορίζουν με περίεργο τρόπο - και ένα μείγμα τύχης και κυνισμού - την πορεία του. Ο Dvoretsky έχει έναν ιδιαίτερο στυλ στις επικρίσεις του κατά του Σοβιετικού καθεστώτος, το οποίο χαρακτηρίζεται από χιούμορ και στωικότητα. Το βιβλίο βρίθει ανεκδότων, παροιμιών και ιστοριών που έχουν μεταφερθεί από στόμα σε στόμα, αυτών των τόσο χαρακτηριστικών αστείων ιστοριών που στις μέρες μας μπαίνουν κάτω από τη γενική ονομασία "Σοβιετικά ανέκδοτα". Παρόλα αυτά, σε κανένα σημείο του βιβλίου δεν νοιώθει κανείς ότι διαβάζει έναν φανατικό αντικομμουνιστή. Δεν έχουμε να κάνουμε με μια σκακιστική εκδοχή του Σολζενίτσιν εδώ, ούτε καν μία πιο ήπια εκδοχή του Κασπάροβ.

Κατά τα άλλα μας αφηγείται το πώς καταφέρνει και αποκρούει με επιτυχία τις νουθεσίες όλων όσων κατέχουν κάποια θέση που τον επηρεάζει που τον προτρέπουν να γίνει μέλος της Κομσομόλ, το πώς η τύχη τον βοηθά να αποφύγει τη στρατιωτική θητεία και τελικά το σε ποια πανεπιστημιακή σχολή καταλήγει, αφού η Εβραϊκή του καταγωγή του φράζει το δρόμο για πολλές εκ των δημοφιλέστερων. Εκεί μας παραθέτει και ένα από τα αγαπημένα μου "ανέκδοτα" του βιβλίου:

Στο τμήμα ανθρωπίνου δυναμικού, ένας νέος υποψήφιος βομβαρδίζεται από ερωτήσεις:
- Έχεις υπηρετήσει στο Τσαρικό Στρατό?
- Όχι
- Έχεις υπηρετήσει στο Λευκό Στρατό?
- Όχι
- Έχεις βρεθεί σε περιοχή υπό  τον έλεγχο των Γερμανών?
- Όχι
- Έχεις αποτελέσει αντικείμενο έρευνας ή κατηγορούμενος σε δικαστήριο?
- Όχι
- Έχεις συγγενείς στο εξωτερικό?
- Όχι
- Εθνικότητα?
- (...) Ναι

Κάποια στιγμή περνάμε και σε αμιγώς σκακιστικές αναμνήσεις. Εκεί μέσα από σύντομα σημειώματα μαθαίνουμε για πολλούς γνωστούς και όχι τόσο γνωστούς παίκτες και προπονητές της περιόδου. Simagin, Balashov, Roshal, Kupreichik, Persits, Kuzmin, Tukmakov, Vaganian και αναρίθμητοι άλλοι της περιόδου 1965-1975. Υπάρχουν και παρτίδες ή αποσπάσματα παρτίδων που δεν είχαν βρει το δρόμο τους στα μέχρι τώρα βιβλία του Dvoretsky ή σε άλλα γνωστά βιβλία, όπως ας πούμε η παρτίδα Keres-Dvoretsky του 1973, μία μαχητική ισοπαλία. Τόσο ως σκακιστής αλλά και αργότερα ως προπονητής, ο Dvoretsky - σε αντίθεση με τους γνωστούς σύγχρονους προπονητές της super-elite όπως ο Chuchelov - δεν έδινε καμία βάση στο άνοιγμα. Αυτό σίγουρα του στοίχισε ως παίκτη αλλά όμως του έδωσε γερές βάσεις έτσι ώστε οι προπονητικές του μέθοδοι να μη χάνουν ποτέ την αξία τους όπως χάνει την αξία της μια καινοτομία αφού έχει παιχτεί. Ιδιαίτερο βάρος δίνει φυσικά ο συγγραφέας στις γνωριμίες του με τα ιερά τέρατα όπως τον Ταλ και τον Μποτβίνικ, μέχρι που κάποια στιγμή φτάνουμε και στα πιο γνωστά κομμάτια της ζωής του, τη συνεργασία του δηλαδή με τους Artur Yusupov και Sergei Dolmatov και όλη την πορεία που έστειλε τον πρώτο σχεδόν στην κορυφή του κόσμου. Πώς θα μπορούσαν να λείπουν οι δύο καθοριστικές παρτίδες του ματς Yusupov-Ivanchuk!

Μεγάλο  κομμάτι του βιβλίου καταλαμβάνει και η μετα-Σοβιετική εποχή με τα ταξίδια του Dvoretsky στη Δύση και τα προπονητικά καμπ που συνδιοργάνωνε με τοπικές για την κάθε χώρα σκακιστικές προσωπικότητες, όπως και οι περιπέτειες του στο χώρο των σκακιστικών εκδόσεων που δεν ήταν πάντοτε χωρίς προβλήματα, τα οποία έφτασαν στην κορύφωσή τους όταν οι εκδόσεις Batsford πουλήθηκαν στην Chrysalis και ο Graham Burgess αποχώρησε για να φτιάξει τις εκδόσεις Gambit, με τους John Nunn και Murray Chandler - προβλήματα που κλιμακώθηκαν τόσο ώστε να καταλήξουν σε ανταλλαγή επιστολών μέσω του New In Chess.

Είναι αδύνατο μέσα σε ένα σημείωμα σαν και αυτό να καλυφθούν τα θέματα που καλύπτει το βιβλίο. Μέσα στις 400 σελίδες του πάνε και έρχονται εκατοντάδες σημαντικοί άνθρωποι του διεθνούς σκακιστικού χώρου και εξιστορούνται δεκάδες περιστατικά. Το σκακιστικό υλικό που περιέχει είναι περιορισμένο σε ποσότητα, αλλά απολαυστικό. Το κυριότερο, ο συγγραφέας εκτός από άριστη σκακιστική παιδεία σε όλους τους επιμέρους τομείς - πλην ίσως της θεωρίας των ανοιγμάτων - διαθέτει και πολύ γερή πένα. Απαραίτητο ανάγνωσμα και ίσως το κορυφαίο σκακιστικό βιβλίο της περσινής χρονιάς.

Legends on Botvinnik #1 - Yuri Averbakh

Φέτος συμπληρώνονται 100 χρόνια από τη γέννηση του "πατριάρχη" του Σοβιετικού σκακιού, του Mikhail Moiseevich Botvinnik. Οι απόψεις για τον άνθρωπο Botvinnik ποικίλουν λόγω της ιδιαιτερότητας του σοβιετικού καθεστώτος. Ο χρόνος είναι ο καλύτερος γιατρός όμως και στις αναρτήσεις που θα ακολουθήσουν θα βρούμε ακόμα και τον Korchnoi να εκφράζεται με καλά λόγια για τον μεγάλο Botvinnik. Ας αρχίσουμε όμως με μια συνέντευξη του Yuri Averbakh, πιστού υπηρέτη του καθεστώτος, μεγάλου ειδικού στα φινάλε και σπουδαίου αναλυτή, του οποίο το αυτοβιογραφικό "Centre-Stage and Behind the Scenes" εκδόθηκε φέτος και προσμένω με αγωνία να φτάσει στο ταχυδρομείο μου. Ο Averbakh, στα 89 του, είναι ο γηραιότερος εν ζωή Grandmaster. Η συνέντευξη που ακολουθεί δόθηκε στον Yuri Vasilyev για τη Ρωσική εφημερίδα Sport-Express στις 17 Αυγούστου 2011.

Yuri Lvovich, πώς γνωρίστηκες με τον Botvinnik?

Το 1935, κατά τη διάρκεια του 2ου Διεθνούς Τουρνουά της Μόσχας, μου γεννήθηκε το ενδιαφέρον για το σκάκι σε μια εποχή που πολλά παιδιά στη Μόσχα ήταν ενθουσιασμένα με το παιχνίδι. Έτσι πήγα στο Παλάτι των νεαρών Πιονέρων. Όλοι εκεί λατρεύαμε όπως είναι φυσικό τον Botvinnik και την επόμενη χρονιά θυμάμαι πως ακούγαμε τις ραδιοφωνικές ανταποκρίσεις από το Nottingham και τον θρίαμβο του Botvinnik εκεί. Ενηλικιώθηκα σκακιστικά παράλληλα με τις μεγάλες του επιτυχίες. Το 1940, κατά τη διάρκεια του 12ου Πρωταθλήματος Σοβιετικής Ένωσης, στο οποίο ήμουν ένας από τους νεαρούς χειριστές στις σκακιέρες τοίχου με σύστησαν για πρώτη φορά στον Botvinnik. Τον χαιρέτησα και ανταπέδωσε ευγενικά. Εκεί τελείωσε η πρώτη αυτή επαφή μας.

Και πότε τον αντιμετώπισες για πρώτη φορά στη σκακιέρα?

Ήταν το 1943 στο πρωτάθλημα Μόσχας. Όταν έγραψα το όνομά του στο παρτιδόφυλλο τσιμπήθηκα για να δω αν ονειρεύομαι. Έπαιζα στα αλήθεια με τον Botvinnik!

Ήσουν τιτλούχος τότε?

Ήμουν υποψήφιος μαιτρ. Και με το αποτέλεσμά μου σε αυτό το πρωτάθλημα, έγινα μαιτρ. Έφερα ισοπαλία με τον Botvinnik, κέρδισα τους Yudovich, Alatortsev και Mikenas και τερμάτισα στην 6η θέση.

Θυμάσαι καθόλου αυτήν την πρώτη παρτίδα?

Ο Mikhail Moiseevich έπαιξε Γαλλική με τα μαύρα, βρέθηκε σε μειονεκτική θέση και απλοποιώντας τη θέση, μου πρότεινε ισοπαλία στην 40η κίνηση.

Πώς σου συμπεριφέρθηκε? Ήσουν απλώς ένα μαθητούδι, υποψήφιος μαιτρ, ενώ αυτός ήταν διεκδικητής του Παγκόσμιου τίτλου.

Ήταν φιλικός και με ρώτησε με τί ασχολούμαι εκτός του σκακιού. Βλέποντας το τραυματισμένο και δεμένο χέρι μου, με ρώτησε αν είχα τραυματιστεί στο μέτωπο. Του είπα πως ποτέ δεν είχα πάει στο μέτωπο.

Πόσες φορές τον αντιμετώπισες σε πρωτάθλημα ΕΣΣΔ?

Δύο φορές. Μια ισοπαλία και μια ήττα.

Και πότε αρχίσατε να δουλεύετε μαζί?

Το 1955 προετοιμαζόμασταν για το ματς ρεβάνς εναντίον των Αμερικανών. Ο Botvinnik δεν είχε παίξει στο πρώτο ματς που έγινε στις ΗΠΑ προφασιζόμενος κούραση από το πρόσφατο ματς του με τον Smyslov, όμως εγώ πιστεύω πως απλώς ένοιωθε άβολα στην ιδέα να ταξιδέψει με αεροπλάνο. Το ματς του 55 ήταν στη Μόσχα και η ομάδα προπονούνταν στο Zvenigorod. Το εξοχικό του Botvinnik ήταν εκεί κοντά και μου ζήτησε να τον επισκεφτώ για να παίξουμε μερικές παρτίδες προπόνησης. Ήταν ο πρωταθλητής ΕΣΣΔ εκείνη την περίοδο. Και παίξαμε.

Με κανονικό χρόνο σκέψης?

Ναι, αλλά με μια ιδιαιτερότητα. Παίζαμε με το ραδιόφωνο να ανοιχτό. Οπότε μετά από 5 ώρες που άκουγα ιστορίες από το ραδιόφωνο, το κεφάλι μου πονούσε...

Γιατί το ήθελε αυτό?

Ο Botvinnik είχε αυτό το φοβερό προτέρημα, αργότερα το ονόμασε αυτό-προγραμματισμό. Εγώ θα το ονόμαζα αυτό-ύπνωση. Όταν υπήρχε φασαρία στις αίθουσες των αγώνων, έλεγε στον εαυτό του "είμαι προπονημένος σε συνθήκες θορύβου, οπότε ο θόρυβος δεν είναι πρόβλημα για μένα".

Με αντίστοιχο τρόπο "προστάτευε τον εαυτό του" από τον καπνό των αντιπάλων - οι σκακιστές επιτρεπόταν να καπνίζουν τότε. O Ragozin κάπνιζε επίτηδες μέσα στα μούτρα του Botvinnik κατά τη διάρκεια των παρτίδων μεταξύ τους. Ο Botvinnik πίστευε πως με αυτόν τον τρόπο θα γινόταν άτρωτος στον καπνό. Και στην πραγματικότητα αυτό συνέβη.

Όμως δεν έπαιξες μαζί του μόνο κάτω από ειδικές συνθήκες...

Όχι φυσικά. Ο Botvinnik με συμπαθούσε και αρχίσαμε να παίζουμε παρτίδες προετοιμασίας σε σταθερή βάση. Πριν από το Alekhine Memorial, πριν από την Ολυμπιάδα, πριν από κάθε τουρνουά στο οποίο συμμετείχε. Και παίξαμε και δύο ματς. Ένα το 1956, 6 παρτίδων. 5 από αυτές, τις έχω ακόμα. Μια έκτη έχει χαθεί. Ο Mikhail Moiseevich κέρδισε με +1.

Το δεύτερο ματς παίχτηκε το 1958 - 10 παρτίδες, αν και είχαμε σχεδιάσει να παίξουμε 12. Και νομίζω πως αυτό το ματς έβλαψε τον Botvinnik. Παίξαμε με πάθος. Πίεση χρόνου, διακοπές. Και εδώ ο Botvinnik ήταν στο +1, αλλά μια παρτίδα έμεινε ανολοκλήρωτη. Στη διακοπή ήμουν διαφορά πάνω.

Και γιατί δεν το τελειώσατε?

Δεν είχαμε χρόνο. Το προγραμματίσαμε για το τέλος της χρόνιας αλλά αρρώστησα και έμεινα μια βδομάδα στο κρεββάτι - στο εξοχικό του Botvinnik παρεμπιπτόντως.

Και γιατί πιστεύεις πως έβλαψε τον Botvinnik στην προετοιμασία του?

Γιατί ήταν πολύ έντονο και δεν άφησε χρόνο στον Botvinnik να ξεκουραστεί.

Ήσουν 11 χρόνος νεώτερός του. Τί σχέσεις είχατε εκτός σκακιού? Ποιες οι εντυπώσεις σου από τον χαρακτήρα του?

Η πρώτη εντύπωση ήταν φανταστική. Ο Botvinnik ήταν πολύ ενδιαφέρων άνθρωπος! Η οπτική του σε πολλά πράγματα ήταν πρωτότυπη. Η εποχή εκείνη ήταν πολύ έντονη: η μετάβαση από την εποχή του Στάλιν στον Χρουστσόφ. Συζητούσαμε για την πολιτική, για λογοτεχνία. Υπήρχαν πολλά θέματα προς συζήτηση: το 20ο συνέδριο του ΚΚΣΕ, η εκτέλεση του Μπερία. Δεν ήταν άνθρωπος των στερεοτύπων, αυτοί που τον χαρακτηρίζουν ως αμετανόητο σταλινικό κάνουν λάθος. Ο Botvinnik είχε τη δική του γνώμη για τα πάντα. Το 1954 μάλιστα, έστειλε ένα κείμενο στην Κεντρική Επιτροπή του Κόμματος: "Είναι η παγκόσμια επανάσταση εφικτή χωρίς έναν Τρίτο Παγκόσμιο Πόλεμο?"

Ο Pospelov, αρχισυντάκτης της Pravda και κορυφαίο στέλεχος της εποχής, έγραψε πως "το κείμενο του Botvinnik αποκαλύπτει το μικροαστισμό και τον εργατισμό του συγγραφέα. Προτείνω να προσκληθεί ο Botvinnik στην Κεντρική Επιτροπή και να του εξηγήσουμε πως αν επιμένει στα λάθη του, η κομματική του ταυτότητα θα ανακληθεί"

Ο Botvinnik αναγκάστηκε να κάνει "ανάκληση κίνησης", γράφοντας ταπεινωμένος ένα γράμμα: "Ευχαριστώ που μου φανερώσατε τα λάθη μου..."

Είπες πως η πρώτη εντύπωση ήταν καλή... Μετά?

Μα ναι! Προσπάθησα μια φορά να επιχειρηματολογήσω σε κάτι αλλά δε με άκουγε! Ήταν σαν να μιλάω σε έναν τοίχο από τούβλα! Αν είχε αποφασίσει για κάτι, τίποτα και κανείς δε μπορούσε να τον μεταπείσει. Αυτό ήταν το μειονέκτημά του. Νόμιζε πως ο διάλογος ήταν μονόλογος, αυτός να μιλάει και οι άλλοι να τον ακούν και να τον θαυμάζουν.

Κάποια στιγμή μου μίλησε για τον Kan με τον οποίον έπαιξε ένα ματς προετοιμασίας πριν το ματς για τον παγκόσμιο τίτλο εναντίον του Bronstein. "Ο Kan είναι παράξενος. Μια φορά περπατούσαμε συζητώντας ήσυχα για κάποιο θέμα και ξαφνικά απομακρύνθηκε και χάθηκε στο δάσος χωρίς να επιστρέψει για το μεσημεριανό!".

Έχω ήδη πει πώς γινόντουσαν αυτές οι συζητήσεις με τον Botvinnik. Ρώτησα τον Kan για το τί είχε συμβεί. Μου απάντησε πως "ο Botvinnik νομίζει πως είναι παγκόσμιος πρωταθλητής στα πάντα! Αλλά είναι μόνο στο σκάκι, στα υπόλοιπα είναι ένας απλός άνθρωπος."

Γιορτάσαμε μια Πρωτοχρονιά μαζί. Δε θυμάμαι ακριβώς ποια χρονιά ήτανε αλλά σίγουρα μεταξύ του 1954 και του 1956. Γιορτάσαμε μαζί με τις οικογένειές μας. Ο Botvinnik ήταν στα κέφια του και ήπιε μάλιστα και ένα ποτήρι σαμπάνια παρόλο που συνήθως δεν άγγιζε αλκοολούχα ποτά. Κάποια στιγμή άρχισε να χορεύει Τσάρλεστον. Και ήταν τόσο καλός που δεν μπορούσα να μην του πλέξω το εγκώμιο. "Δεν το περίμενα ποτέ αυτό από σένα!". Μου απάντησε "Ξέρεις Yura, κάποτε είχα χορέψει με την ίδια την Ulanova και χόρευε χειρότερα από μένα".

Δεν απάντησα! (γελάει). Τί να του πεις!

Υπάρχει η φήμη πως ο Botvinnik είχε πολύ δύσκολο χαρακτήρα. Αληθεύει?

Θα μοιραστώ μαζί σας μια ιστορία που που είχε πει ο Baturinski. Όταν ο Botvinnik ήταν ακόμη παίκτης πρώτης κατηγορίας και έπαιζε με παλιούς παίκτες της Αγίας Πετρούπολης, συνήθιζε να γράφει υποτιμητικούς χαρακτηρισμούς για τους αντιπάλους του στο τετράδιό του. "Παλιοπόρνη" ήταν ο πιο ήπιος από αυτούς. Ήταν πολύ κακοπροαίρετος με τους ανθρώπους.

Ίσως είχε δίκιο από μια άποψη (?)

Αυτή ήταν η θέση του. Υπάρχουν κάποιοι που υπερεκτιμούν τους ανθρώπους, υπάρχουν και άλλοι σαν τον Botvinnik. Και νομίζω πως αυτό τον βοήθησε στο σκάκι του, γιατί πάνω στη σκακιέρα πρέπει να περιμένεις τα χειρότερα από τον αντίπαλο...

Λένε πως τα προτερήματά μας σχετίζονται με τα ελαττώματά μας. Και το αντίστροφο. Έχω ακούσει πως ο Botvinnik είχε το χαρακτήρα ενός "αληθινού πρωταθλητή".

Ένας Άγγλος ψυχολόγος έχει δημοσιεύσει ένα άρθρο με τίτλο "Παράνοια και σκάκι". Εκεί υποστηρίζει πως η παράνοια είναι χρήσιμη σε δύο περιπτώσεις. Στον πόλεμο. Και στο σκάκι. Θυμάμαι πως ο Golombek λογομαχούσε μαζί του πάνω σε αυτό. Όμως πιστεύω πως ο ψυχολόγος είχε δίκιο - σε κάποιες περιπτώσεις η παράνοια είναι χρήσιμη στο σκάκι.

Ο Botvinnik είχε εμμονή με τη δημιουργία ενός "έξυπνου" σκακιστικού προγράμματος. Είχες συζητήσει μαζί του πάνω σε αυτό το θέμα?

Ω! Είχαμε τσακωθεί πολύ πάνω σε αυτό. Προσπαθούσα να τον πείσω πως η μαθηματική του εκπαίδευση δεν ήταν αρκετή. Πώς η επιστήμη της πληροφορικής άρχισε να αναπτύσσεται αφού ο Botvinnik είχε ολοκληρώσει τις σπουδές του. Αλλά πίστευε πως ήταν αυθεντία και σε αυτό.

Όλοι οι μοντέρνοι προγραμματιστές χρησιμοποιούν τη μέθοδο brute force. Η μηχανή ανατρέχει όλες τις βαριάντες με τρομερή ταχύτητα και διαλέγει την καλύτερη από αυτές. Δεν σκέφτεται, απλώς βάζει βαριάντες στη σειρά. Και ο Botvinnik ήθελε να κλαδεύει αυτές τις βαριάντες, όπως κάνει ο άνθρωπος όταν παίζει. Ήθελε η μηχανή να σκέφτεται όπως εκείνος. Αλλά εδώ δεν γνωρίζουμε ακόμα πως σκεφτόμαστε εμείς οι ίδιοι...

Από όσα γνωρίζω εργάστηκες στο γραφείο τύπου κατά τη διάρκεια του ματς Botvinnik-Bronstein.

Ήμουν υπεύθυνος του γραφείου τύπου υπό τον Bondarevsky

Ο David Ionovich παραλίγο να κερδίσει τον γολιάθ του παγκόσμιου σκακιού.

Στα μέσα της δεκαετίας του 40 όταν ο Botvinnik προετοιμαζόταν για να αντιμετωπίσει τον Alekhine, ήταν ο ισχυρότερος όχι μόνο στη Σοβιετική Ένωση αλλά και σε ολόκληρο τον κόσμο. Το 1945, στο 14ο πρωτάθλημα ΕΣΣΔ έκανε 4 ισοπαλίες και 13 νίκες! Το καλύτερο αποτέλεσμα όλων των εποχών.

+13! Και οι καλύτεροι grandmaster της χώρας συμμετείχαν...

Αφού όμως έγινε παγκόσμιος πρωταθλητής το 1948, ο Botvinnik αποφάσισε να αφοσιωθεί στο διδακτορικό του. Ξόδεψε 3 χρόνια σε αυτό. Όμως δε μελετούσε αρκετά σκάκι αυτά τα χρόνια και έτσι έχασε το πλεονέκτημά του. Σταμάτησε να είναι ξεκάθαρα ισχυρότερος και έγινε πρώτος μεταξύ ίσων. Και στο ματς με τον Bronstein είχε μείνει πίσω.

Βοήθησες τον Botvinnik να προετοιμαστεί για ματς και τουρνουά. Ποιο ήταν το ζενίθ της διαβόητης προετοιμασίας του?

Ο Mikhail Moiseevich πίστευε πως πρέπει να εντοπίσει τα ελαττώματά του και να τα εξαλείψει. Και γι αυτόν, ο καλύτερος τρόπος ήταν τα ματς προετοιμασίας. Αυτή ήταν η ειδικότητά του. Το κύριο χαρακτηριστικό του ήταν η αποφασιστικότητα. Και όχι μόνο στο σκάκι.

Εννοείς το διάσημο περιστατικό με τον Beria? Δεν του είχε δώσει την άδεια να χτίσει ένα εξοχικό στη Nikolina Gora, όμως ο Botvinnik κάλεσε τον Malenkov και πήρε απευθείας άδεια από το Κρεμλίνο.

Ναι, το αναφέρω στα απομνημονεύματά μου, στο κεφάλαιο με τίτλο "Πώς ο Botvinnik παρέκαμψε τον Beria". Το επεισόδιο αυτό έγινε το 1949 και λίγο νωρίτερα είχε γίνει μια συνεδρίαση του Πολιτικού Γραφείου που αποφάσισε πως το σκάκι ήταν το ισχυρότερο μεταξύ των αθλημάτων. Ενώ εκείνα τα χρόνια ο Apollonov, ένας "άνθρωπος του Beria" είχε οριστεί πρόεδρος της Επιτροπής για τα Αθλήματα.

Είχα διαβάσει πως ο Botvinnik όταν γνώρισε τον Apollonov, ο δεύτερος απολύθηκε από την Επιτροπή επειδή καθυστέρησε τον Botvinnik σε μια συνάντησή του με τον Molotov. Είναι αλήθεια ή υπερβολή?

Είναι παραμύθι. Στην πραγματικότητα ο Apollonov παραιτήθηκε το 1950 - πήρε κάποια υψηλή θέση στη KGB. Όταν ήρθε στην Επιτροπή να μας χαιρετήσει ήταν περιτριγυρισμένος από τους μπράβους του. Έτσι έγινε η "απόλυσή" του...

Να πούμε πως ο Apollonov ήταν σκακιστής και δεν έπαιζε άσχημα. Μια φορά παρουσία μου ο Keres είδε κι έπαθε να τον κερδίσει.

Μια και μιλάμε για φήμες, τί έχεις να πεις για την παρακάτω: "Όταν ο Botvinnik προετοιμαζόταν για το ματς με τον Smyslov, ήταν σε ένα αυτοκίνητο με τον Averbakh και τον Estrin. Ο Averbakh κατέβηκε νωρίτερα για να περπατήσει λίγο και αμέσως ο Botvinnik είπε στον Estrin πως γνωρίζει πως ο Averbakh θα δείξει τις αναλύσεις του στον Smyslov".

(Γελάει). Άλλο παραμύθι αυτό. Καταρχάς δεν ήμουν ποτέ αναλυτής του Botvinnik με αυτήν την έννοια. Δεν αναλύαμε ανοίγματα μαζί, έπαιζα ματς μαζί του αλλά ποτέ δε χρησιμοποίησα τα ανοίγματα που μου έπαιζε. Εκτός αυτού, ο Estrin μπήκε στο επιτελείο του Botvinnik πολύ μετά το ματς με τον Smyslov.

Μερικοί συγγραφείς το παρατραβάνε...

Όμως το παρακάτω δεν είναι μύθος: ο Botvinnik κέρδισε πολλές παρτίδες "από το σπίτι".

Ναι αυτό είναι αλήθεια. Ο Lasker τη δεκαετία του 30 έλεγε πως ο Botvinnik υποχρεώνει τους πάντες να μελετήσουν το άνοιγμα. Κανείς δε μελετούσε τόσο το άνοιγμα όσο αυτός εκείνες τις εποχές.

Και χωρίς υπολογιστές...

Ναι. Οι μοντέρνοι grandmasters εμπιστεύονται τους υπολογιστές παραπάνω από όσο πρέπει και η αναλυτική τους ικανότητα όπως και η τεχνική τους στα φινάλε έχει ατονήσει. Εμείς τα μελετούσαμε πολύ μεθοδικά, ενώ αυτοί απλώς ανοίγουν τον υπολογιστή. Όμως το φινάλε δεν παίζεται έτσι, πρέπει να το νιώθεις.

Πολλοί παρατηρούν πως ο Botvinnik έπαψε να μάχεται για τον παγκόσμιο τίτλο μόλις καταργήθηκαν τα ματς-ρεβάνς. Εσύ τι πιστεύεις?

Παρατηρώ πως το πρώτο βιβλίο του είχε τίτλο "Πετυχαίνοντας τον στόχο". Και το δεύτερο "Ο στόχος επετεύχθη".

Ο στόχος του μετά άλλαξε. Ήθελε να φτιάξει το πρόγραμμα. Και αυτό το αποκαλύπτουν ξεκάθαρα τα απομνημονεύματά του. Μας έλεγε πως είχε γνωριστεί με τον Zoschenko. Ο συγγραφέας του είχε πει πως θα πετύχει πολλά. Και όχι μόνο στο σκάκι. "Αν φτιάξω το πρόγραμμα, θα έχει δίκιο ο Zoschenko", έλεγε.

Έθετε τους στόχους του και προχωρούσε. Ο στόχος της νεότητάς του ήταν να γίνει παγκόσμιος πρωταθλητής.

Ποιος και πότε πρωτοχρησιμοποίησε τον όρο "Πατριάρχης"?

Δε γνωρίζω ποιος ήταν. Όμως αν δεν ήταν ο Botvinnik, τότε ποιος? Κανείς άλλος δε θα μπορούσε να είναι...

Σοβιετική Ένωση και Σκάκι - Μια σειρά βιβλιοπαρουσιάσεων #5 - Victor Korchnoi

#1 Botvinnik http://chessnewsgr.blogspot.com/2010/10/1-botvinnik.html

#2 Soltis, Soviet Chess, 1917-1991 http://chessnewsgr.blogspot.com/2010/11/2.html

#3 Εθνικά Πρωταθλήματα http://chessnewsgr.blogspot.com/2010/12/3.html

#4 Sosonko http://chessnewsgr.blogspot.com/2011/01/4-genna-sosonko.html

"Το σκάκι είναι η ζωή μου" ισχυρίζεται ο αειθαλής Victor και τί άλλο θα μπορούσε να πει κανείς για ένα άνθρωπο που παίζει αγωνιστικό σκάκι στο κορυφαίο επίπεδο από το 1947(!) που κέρδισε το πρωτάθλημα νέων της ΕΣΣΔ για πρώτη φορά. Το καθοριστικό γεγονός όμως στη ζωή του μεγάλου μαιτρ συνέβη το 1976 μετά το διεθνές τουρνουά του Άμστερνταμ. Τί θέση θα είχε σήμερα στην σκακιστική ιστορία ο Victor Korchnoi αν δεν είχε αυτομολήσει στη Δύση τότε και παρέμενε εντός των τειχών? Το σίγουρο είναι πως δε θα είχε φτάσει να παίζει τελικό ματς για τον παγκόσμιο τίτλο και θα είχε σταματήσει το αγωνιστικό σκάκι προ πολλού. Κατά δήλωσή του έπρεπε να είχε φύγει δέκα χρόνια νωρίτερα, από τότε που απέκτησε πολιτική συνείδηση. "Έχασα 10 χρόνια φυσιολογικής ζωής", λέει χαρακτηριστικά. Ο πολιτικός αντίκτυπος της αυτομόλησης Korchnoi ήταν τεράστιος, κυρίως μέσα στη Σοβιετική Ένωση. Η ενασχόληση με το σκάκι και την μαρξιστική θεωρία ήταν πιθανότατα τα δύο μοναδικά επαγγέλματα στα μέσα της δεκαετίας του '70 που υπόσχονταν καλύτερη ζωή στο ανατολικό μπλοκ από ότι στις Δυτικές Χώρες. Οι σκακιστές στη Δύση ήταν μποέμ τύποι, χωρίς καμία εξασφάλιση, κακοντυμένοι και η κοινωνία αγνοούσε τη δυσκολία και την ομορφιά του παιχνιδιού που καταλάμβανε το μεγαλύτερο κομμάτι της ζωής τους. Στη Σοβιετική Ένωση παρά τις γενικότερες ελλείψεις αγαθών και ελευθεριών, το επάγγελμα του σκακιστή λίγο-πολύ σου εξασφάλιζε ένα υψηλό κοινωνικό status - αν ήσουν υπάκουος στα βασικά ζητήματα.

Ο Victor το είχε πάρει απόφαση αρκετά νωρίτερα. Τον Οκτώβριο του 1968 η εθνική ομάδα της Σοβιετικής Ένωσης ήταν έτοιμη να αναχωρήσει για την ολυμπιάδα του Lugano. Spassky, Petrosian, Geller, Polugayevsky, Tal και Korchnoi καταφθάνουν με τις αποσκευές τους στα γραφεία της Επιτροπής Αθλητισμού για μια τελευταία συνάντηση πριν ξεκινήσουν για το αεροδρόμιο. Και στο τέλος αυτής της συνάντησης: "Εσύ Mikhail Nekhemevich, μπορείς να επιστρέψεις στη Ρίγα. Ο Smyslov είναι ήδη στο Lugano και θα σε αντικαταστήσει". Αυτή ήταν η τιμωρία που επιβλήθηκε στον μεγάλο Tal για ένα επεισόδιο σε ένα μπαρ της Αβάνας κατά τη διάρκεια της σκακιστικής ολυμπιάδας του 1966. Το γεγονός πως ένας πρώην παγκόσμιος πρωταθλητής είχε τέτοια μεταχείριση και κυρίως η απάθεια των συμπαικτών του που απλώς έσκυψαν το κεφάλι μπροστά σε μια τέτοια ανακοίνωση από τα χείλη κάποιου "Κυρίου Τίποτα" ταρακούνησε πολύ τον Korchnoi που από τη στιγμή εκείνη καταλάβαινε πως δε θα μπορούσε να ξοδέψει ολόκληρη τη ζωή του σε ένα τέτοιο καθεστώς. Συνολικά η αυτομόληση Korchnoi δεν είχε έντονο πολιτικό υπόβαθρο, ήταν κυρίως προϊόν συναισθηματικής εξέλιξης. Ο Victor δεν ήταν Solzhenitsyn να καλεί τον δυτικό κόσμο σε χρήση πυρηνικών εναντίον της ΕΣΣΔ, δεν ήταν από χώρα της Βαλτικής να βλέπει τους Ρώσους ως κατακτητές, ούτε καν Boris Gulko ή Genna Sosonko που είχαν πιο αποκρυσταλλωμένη πολιτική θέση απέναντι στο σοβιετικό καθεστώς. Αργότερα, λόγω των δεινών που υπέστη η οικογένεια που άφησε πίσω του και λόγω της έντονης επιρροής της νέας του συντρόφου, Petra Leeuwerik, που κάτω από αδιευκρίνιστες συνθήκες απήχθη από τους Σοβιετικούς στο τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και παρέμεινε για σχεδόν δέκα χρόνια στα γκούλαγκ - γεγονός πάντως που χρήζει ιστορικής τεκμηρίωσης - ο Victor μετατράπηκε σε μαχητικό αντικομμουνιστή.

Για τα δύο ματς με τον Karpov και κυρίως για το πρώτο, αυτό του 1978 στην πόλη Baguio των Φιλιππίνων έχουν γραφτεί εκατοντάδες σελίδες. Στον πέμπτο τόμο της σειράς On my Great Predecessors, ο Gary Kasparov διηγείται αυτό το ματς δύο φορές, μία από την οπτική του Victor Korchnoi και μία από αυτή του Anatoli Karpov. O Victor στη βιογραφία του μιλάει για όλα τα παλαβά που έγιναν στα δύο αυτά ματς - Baguio 1978 και Merano 1981. Πράκτορες της KGB, εισβολές στο σπίτι που έμενε αυτός και η ομάδα του, παραψυχολόγοι και αντιπαραψυχολόγοι, η ομηρία της οικογένειας του, η φυλάκιση του γιου του, η προσωπική του πίστη πως εάν κέρδιζε το ματς θα τον έβγαζαν από τη μέση, η κόντρα του ιδίου με τον Raymond Keene, τον οποίον χαρακτηρίζει προδότη κ.ο.κ. Τα ματς Karpov-Korchnoi ήταν ο πραγματικός ψυχρός πόλεμος πάνω στη σκακιέρα. Το περιβόητο ματς Fischer-Spassky του 1972 ήταν παιδική χαρά συγκριτικά - και η σκακιστική υπεροχή του Αμερικανού προφανής. Το επιτελείο του Karpov ήταν αναμφισβήτητα το τελειότερο "προϊόν" της Σοβιετικής μηχανής.

Μετά τα δύσκολα αυτά ματς και ειδικά αφότου λύθηκε το πρόβλημα με την οικογένεια του που κατάφερε να φύγει νόμιμα στη Δύση, η ζωή του Victor Korchnoi άρχισε να γαληνεύει. Σταδιακά οι μεγάλοι του αντίπαλοι άρχισαν να αποσύρονται ή να φεύγουν από τη ζωή. Μετά δε το επεισοδιακό στην οργάνωσή του ημιτελικό ματς διεκδικητών με τον Kasparov στην Pasadena για το οποίο έγραψα λίγα λόγια στην ανάρτηση για την ιστορία της FIDE, οι Σοβιετικοί σταμάτησαν και το μποϋκοτάζ τους και έτσι ο Victor μπορούσε πλέον να συμμετέχει σε όποιο τουρνουά του έκανε κέφι. Και συνέχισε. Ο Petrosian πέθανε το 1984, ο Tal το 1992, o Botvinnik το 1995. Ο Korchnoi συνέχισε. Ο Spassky αποσύρθηκε, ο Larsen αποσύρθηκε, ο Karpov αποσύρθηκε, ο Kasparov που γεννήθηκε το 1963, όταν ο Korchnoi είχε ήδη κατακτήσει δύο πρωταθλήματα ΕΣΣΔ και είχε συμμετάσχει στο τελικό τουρνουά διεκδικητών του Curacao, αποσύρθηκε κι αυτός. Και ο Korchnoi συνέχισε. Μέχρι σήμερα, λίγες ημέρες μετά τα 80α του γενέθλια ο Korchnoi συνεχίζει. Ο 3 φορές πρωταθλητής νέων ΕΣΣΔ, 4 φορές πρωταθλητής ανδρών ΕΣΣΔ, με συμμετοχές σε 17 σκακιστικές Ολυμπιάδες, στην τελική φάση των διεκδικητών του παγκόσμιου τίτλου από το 1967 μέχρι το 1992, νικητής σε διεθνή τουρνουά στο Βουκουρέστι, στο Hastings, στην Κρακοβία, στο Buenos Aires, στην Cordoba, στη Βουδαπέστη, στην Αβάνα, στo Yerevan, στο Sochi, στο Leningrad, στο Wijk Aan Zee, στο Σαράγεβο, στην Πάλμα, στο Άμστερνταμ, στο Johannesburg, στο Biel, στη Ρώμη, στην Pasadena, στο Παρίσι, στο Τορόντο, στο Tilburg, στις Βρυξέλλες, στη Βιέννη, στο Ζάγκρεμπ, στην Οστράβα, στο Σαν Φρανσίσκο, στη Μαδρίτη, στο Αμβούργο, στο Malmo, στην Κοπεγχάγη, στο Monaco, στη Δρέσδη, είναι σίγουρο πως θα αφήσει την τελευταία του πνοή πάνω στη σκακιέρα.

Victor Korchnoi

Chess is My Life

Olms Edition, 2005

Συνοδεύεται από CD-ROM με 4280 παρτίδες του

Το άλμα

"Αυτός θα έιναι ο Alvis", είπε ο Tal, ακούγοντας το κουδούνι ενώ σταματούσε για λίγο την ανάλυση και έσπευδε να ανοίξει την μπροστινή πόρτα. "Είχαμε κανονίσει από χθες ραντεβού για κανά μπλιτσάκι". Ήταν καλοκαίρι του 68 στη Ρίγα, στο διαμέρισμα του Tal και τον βοηθούσα στην προετοιμασία του για το ημιτελικό ματς των διεκδικητών με τον Korchnoi. Στο δωμάτιο μπήκε μαζί του ένας πολύ ψηλός νεαρός άντρας, λίγο καμπουριαστός, με αραιωμένα μαλλιά και το βλέμμα στραμμένο απροσδιόριστα στο κενό. Ήταν o Alvis Vitolins. Είχαμε ήδη γνωριστεί κάποια χρόνια νωρίτερα στο Λένινγκραντ, όταν στα πλαίσια ενός τουρνουά είχαμε βρεθεί αντίπαλοι. Σε ένα αρχικά ισόπαλο φινάλε ετερόχρωμων αξιωματικών, ο Vitolins απέκτησε την πρωτοβούλια και τα πράγματα φαίνονταν δύσκολα για μένα, που είχα και σχετική πίεση χρόνου. Τότε ο Vitolins μου πρόσφερε ισοπαλία - δεν ήθελε να συνεχίσει ενώ εγώ είχα πίεση. Αφού σταματήσαμε το ρολόι άρχισε να μου δείχνει τον καθέ άλλο παρά προφανή τρόπο με τον οποίο μπορούσα να κρατήσω την ισορροπία. Εκείνη την ημέρα, ο Tal και ο Vitolins έπαιζαν μπλιτς μέχρι αργά το απόγευμα όπως συνήθως. Ο Tal, από τους κορυφαίους στον κόσμο στο γρήγορο σκάκι, ήταν αυτός που κέρδιζε συνήθως, αλλά συχνά και ειδικά με τα λευκά κομμάτια, ο Vitolins κατάφερνε να πάρει αρκετές παρτίδες με φοβερές επιθέσεις, που ακόμα είναι ζωντανές στη μνήμη μου. Τότε κατάλαβα τί εννοούσε ο μεγάλος Tal όταν μερικές φορές κατά τη διάρκεια της ανάλυσης, άρχιζε να θυσιάζει υλικό για την πρωτοβουλία μουρμουρώντας "Ωραία, ας παίξουμε λίγο σαν Vitolins".

O Alvis Vitolins γεννήθηκε στις 15 Ιουνίου του 1946 σε ένα από τα προάστια της Ρίγα, στην πόλη Sigulda. Στα 9 του χρόνια, ο πατέρας του τον πήγε στον πρώτο του προπονητή, τον Felix Tsirtsenis. "Ήταν ο καλύτερος της γενιάς μας" υποστηρίζει ο Yury Razuvaev. Δεν ήταν τυχαίο πως ήταν και από τους πρώτους που έγιναν μαιτρ. Από τότε ακόμα η πρωτοβουλία και τα ενεργητικά κομμάτια στα χέρια του αποτελούσαν φονικό όπλο. Οι ομοιότητές του με τον Fischer δεν σταματούσαν στην φυσική τους εμφάνιση. Έχει το ίδιο ένστικτο του νικητή και προκαλούσε τα ιδια αισθήματα ανημποριάς στους αντιπάλους του όπως ο μεγάλος Αμερικανός. Όμως, από τότε ακόμα, είχαν αρχίσει να φαίνονται και κάποιες άλλες πλευρές του χαρακτήρα του. Ήταν αφελής, ανυποψίαστος και πολύ έντονα εσωστρεφής. Μια τυπική σκηνή της εποχής: ο Vitolins παλεύει με τον Εσθονό Vooremaa, ευρισκόμενοι σε ένα προπονητικό καμπ, αρχικά στα πλαίσια εφηβικού παιχνιδιού αλλά στη συνέχεια πιο σοβαρά. Από χώρες της Βαλτικής και οι δυο τους, σε μια δύσκολη εποχή έπεφταν συχνά θύματα διακρίσεων. Ο Vitolins, πιο ρωμαλέος, ακινητοποιεί τον αντίπαλό του και του πιέζει το πρόσωπο με ένα μαξιλάρι μέχρι αυτός να ζητήσει έλεος. Το βραβείο του νικητή? Να ακούσει από τα χείλια του ηττημένου τον εθνικό ύμνο της Σοβιετικής Ένωσης στα Ρώσικα.

Ο Tumkakov τον αναπολεί ως ισάξιο του μεγάλου Tal στις περίπλοκες θέσεις. "Δεν μπορούσες να ηρεμήσεις ποτέ όταν τον αντιμετώπιζες ακόμα και όταν τα χρόνια είχαν περάσει και ήταν πια προφανές πως το ταλέντο του θα έμενε αναξιοποίητο. Το σκάκι ήταν τα πάντα γι αυτόν. Αντικοινωνικός, δε θυμάμαι να είχα ανταλλάξει μαζί του ούτε κουβέντα παρόλο που είχαμε παίξει αρκετές παρτίδες μεταξύ μας". Η "επίσημη" βιογραφια του Vitolins θα μπορούσε να έχει έκταση λίγων μόνων γραμμών. Πολλές επιτυχίες στα παιδικά και εφηβικά τουρνουά - επιτυχίες που δεν οδήγησαν πουθενά. Δεν έγινε ούτε grandmaster τελικά και έπαιξε σε ελάχιστα διεθνή τουρνουά, όλα μέσα στα σύνορα της Σοβιετικής Ενωσης. Στη Λετονία όμως έλαμψε το ταλέντο του. 7 φορές πρωταθλητής Λετονίας και αρκετές επιτυχίες σε τουρνουά της Βαλτικής. Άλλα μέχρις εκεί. Στα τέλη της δεκαετίας του 80 και αρχές του 90, όταν ήταν πια εφικτό να ταξιδέψει στο εξωτερικό, συμμετείχε σε κάποια όπεν στη Γερμανία, αλλά ήδη στα σαράντα του, τα καλύτερα του χρόνια ήταν πίσω. Για την εξωσκακιστική ζωή του τα μόνα που ξέρουμε είναι πως έμεινε ανύπαντρος, κατοικούσε με τους γονείς του, ενώ είχε παρακολουθήσει μερικά μαθήματα Γερμανικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο της Ρίγα. Κυριολεκτικά δεν είχε άλλη ζωή εκτός από αυτή πάνω στη σκακιέρα.

Το σκακιστικό "μόττο" του ήταν η πρωτοβουλία. Με κάθε κόστος. Στόχευε σε θέσεις που είχε δύο πιόνια ή ακόμα και ένα για το κομμάτι αλλά αρκετό αντάλλαγμα λόγω προσωρινής υπεροχής σε κάποιο σημείο της σκακιέρας ή λόγω κάποιου στρατηγικού λόγου. Πολλές φορές μετά από μια τέτοια θυσία κομματιού συνέβαιναν θαύματα. Το ποζισιονέλ πλεονέκτημα αυξανόταν συνεχώς, τα κομμάτια του αντιπάλου δεν μπορούσαν να συνεργαστούν και η επίθεση δυνάμωνε κίνηση με την κίνηση. Ένα λαμπρό παράδειγμα της Λετονικής σχολής, ο πιο άγνωστος ίσως κρίκος της αλυσίδας που μας πάει ιστορικά από τον Tal στον Shirov. Όλα κρέμονται, οι βασιλιάδες κινδυνεύουν, ενώ μια λάθος κίνηση αρκεί για να τελειώσουν όλα. Fire on Board. Εκείνη την εποχή όλοι ήξεραν πως αν ο Vitolins βγάλει μια τέτοιου τύπου θέση, μπορεί να κερδίσει τον οποιοδήποτε.

Ο Bagirov θυμάται την εποχή που προπονούσε την ομάδα της Λετονίας - από το 1980 και μετά: "Ο Alvis ερχόταν να με βρει κάθε Παρασκευή. Το "μάθημά" μας αποτελούνταν απο 5λεπτα μπλιτς στα οποία νικητής ανακηρύσσονταν αυτώς που κέρδιζε πρώτος δέκα παρτίδες. Όταν είχα τα μαύρα έπαιζα πάντα είτε Alekhine είτε Caro Cann. Ο Vitolins έπαιζε αυτές τις παρτιδες σαν να εξαρτώταν η ζωή του από το αποτέλεσμά τους. Είχε βαλθεί να καταρρίψει πλήρως την Alekhine που τη θεωρούσε αστείο άνοιγμα και να βγάλει μεγάλο πλεονέκτημα εναντίον της Caro Cann. To 6.d5 στη Μοντέρνα Βαριάντα της Alekhine το ονόμασα Vitolins Attack στο βιβλίο μου ενθυμούμενος τις παρτίδες μου μαζι του". Ο Vitolins ηταν αυτός που ανέπτυξε και όλη τη μοντέρνα θεωρία του γκαμπί Cochrane στη Ρώσικη (1.e4 e5 2.Nf3 Nf6 3.Nxe5 d6 4.Nxf7). Εκεί όμως που αφιέρωσε τον περισσότερο χρόνο του ήταν στη Σικελική. Τα αγαπημένα του τετράγωνα για τους λευκούς αξιωματικούς ήταν το g5 και κυρίως το b5, στο οποίο τοποθετούσε τον αξιωματικό του ασχέτως με το αν ο μαύρος έχει παίξει a6 ή όχι. Στη βαριάντα του δηλητηριασμένου πιονιού, στην βαριάντα Polugaevsky όπου ο ίδιος ο Tal ζήτησε τη βοήθεια του για να αντιμετωπίσει τον Polu και κυρίως στη Rauzer όπου με όπλο την ιδέα του - 11.Bb5 - o Tal κέρδισε σε μινιατούρα τον Korchnoi στο τουρνουα διεκδικητών του Montpellier το 1985. H θυσία πιονιού b7-b5 στην Νιμζοϊνδική με Qc2 ηταν επίσης δική του ιδέα ενώ ήταν ο πρώτος που άρχισε να μελετά τη βαριάντα 4.Bd2 c5?! στην Μπογκοϊνδική.

Στο τελευταίο στάδιο της ζωής του, o Alvis Vitolins πήγαινε στο σκακιστικό όμιλο κάθε μέρα και συμβούλευε όποιον ήθελε να ακούσει τις συμβουλές του, παίζοντας μπλιτς και αναλύοντας μέχρι αργά τη νυχτά. Πολλές φορές κοιμόταν εκεί. Παθιασμένος με την ανάλυση συχνά έχανε τις μέρες και μπέρδευε το χθες με το προχθές. Γι αυτόν το σκάκι δεν ήταν διασκέδαση, ήταν η πραγματική ζωή. Ζούσε μέσα στο σκάκι, μοναχικός, σε ένα γκέττο που ο ίδιος είχε δημιουργήσει για τον εαυτό του, νοιώθοντας ανήμπορος και ευάλωτος στον μεγάλο πραγματικό κόσμο έξω από αυτό. Φτάνοντας στην ηλικία των 50 τα υλικά πράγματα τον καθήλωναν και ο κόσμος των υλικών πραγμάτων τον κατατρόμαζε. Είχε απολυθεί από την ομοσπονδία του στην οποία δούλευε σαν προπονητής όταν η θέση αυτή έπαψε να υφίσταται. Αυτό τον διέλυσε. Όχι τόσο για τις πενταροδεκάρες που έχασε όσο για το ότι κατέρρευσε η σύνδεσή του με τον κόσμο. Από παλιά δεν τον ένοιαζε τί θα έτρωγε και τί ρούχα θα φορούσε. Όσο ζούσαν οι γονείς του, αυτοί φρόντιζαν για αυτά τα ζητήματα. Πέθαναν σχεδόν ταυτόχρονα - μέσα σε διάστημα μιας βδομάδας - ενώ την παραμονή της Πρωτοχρονιάς του 1996 πέθανε και ο ψυχίατρός του, ο επίσης σκακιστής Eglitis που τον βοηθούσε αφιλοκερδώς. Η Sigulda είναι από τις πιο όμορφες πόλεις της Λετονίας. Σπηλιές, μεσαιωνικά φρούρια, ένα τεράστιο πάρκο με βελανιδιές που το διασχίζει ο ποταμός Gauja, παγωμένος κατά το μεγαλύτερο μέρος του χειμώνα. Την 16η Φεβρουαρίου του 1997, ο Alvis Vitolins έριξε το σώμα του πάνω σε αυτό τον πάγο πηδώντας από τη σιδηροδρομική γέφυρα που τον διασχίζει.

Συντομευμένη μετάφραση του άρθρου του Genna Sosonko "The Jump" από το New In Chess 2000/3. Ολόκληρο το άρθρο υπάρχει στη πολύ καλή συλλογή άρθρων του New In Chess με τίτλο "New In Chess, The First 25 Years: An Anthology 1984-2009"

Σοβιετική Ένωση και Σκάκι - Μια σειρά βιβλιοπαρουσιάσεων #4 - Genna Sosonko

#1 Botvinnik http://chessnewsgr.blogspot.com/2010/10/1-botvinnik.html

#2 Soltis, Soviet Chess, 1917-1991 http://chessnewsgr.blogspot.com/2010/11/2.html

#3 Εθνικά Πρωταθλήματα http://chessnewsgr.blogspot.com/2010/12/3.html

Ο Gennadi (Genna) Sosonko γεννήθηκε το 1943 στο Troitsk της Σοβιετικής Ένωσης και στα δεκαπέντε του κέρδισε το τουρνουά παίδων του Leningrad. Και κάπου εδώ πιθανότατα θα τελείωνε το βιογραφικό του σημείωμα αν δεν αυτομολούσε στη Δύση το 1972, ένας από τους πρώτους σε μια σειρά σκακιστών που θα έκαναν το ίδιο μέσα στα επόμενα χρόνια. Προς μεγάλη στενοχώρια των Σοβιετικών Αρχών, η περίπτωση Sosonko ήταν αντιπροσωπευτική αυτών που θα ακολουθούσαν ως προς τις αλλαγές που επέφεραν σε αυτούς που αυτομολούσαν. Όπως και στην περίπτωση Korchnoi που θα ακολουθούσε 2 χρόνια αργότερα και θα έφερνε τους σοβιετικούς σε απελπισία, στο παρά πέντε της απώλειας της σκακιστικής ηγεμονίας τους, ο Genna Sosonko που εμφανίστηκε στην Ολλανδία δεν είχε καμία σχέση με τον σοβιετικό πολίτη Sosonko, όντας απαλλαγμένος από το ασφυκτικό κοινωνικό περιβάλλον της εποχής Brezhnev.

Μέσα σε 4 χρόνια ο άτιτλος κατά την αυτομόλησή του Sosonko έγινε GM. Στη συνέχεια κέρδισε 2 φορές το Wijk Aan Zee - το 1977 και το 1981 -, είχε καλά πλασαρίσματα σε δεκάδες διεθνή τουρνουά, ενώ με την εθνική ομάδα της Ολλανδίας συμμετείχε σε 11 σκακιστικές ολυμπιάδες με συνολικό σκορ +28=64-4. Από τη Νίκαια το 1974 μέχρι και το Yerevan το 1996, έχασε μόνο την Ολυμπιάδα του Dubai (1986). Έβαλε κι αυτός το λιθαράκι του στη μετατροπή της Ολλανδίας σε σκακιστικό παράδεισο.

Ο Genna Sosonko είναι σήμερα ο αρχισυντάκτης του πολύ σημαντικού New In Chess Yearbook, κορυφαία έκδοση στον κόσμο για τα ανοίγματα και σταθερός συνεργάτης του New In Chess Magazine. Θα επικεντρωθούμε όμως στο συγγραφικό του έργο που αφορά την πρώην Σοβιετική Ένωση. Έχουν εκδοθεί τρία βιβλία με κείμενά του, τα Reliable Past, Smart Chip From St. Petersburg και Russian Silhouettes. Τα περισσότερα από τα κείμενα που περιέχονται σε αυτά τα βιβλία αφορούν γνωστές και λιγότερο γνωστές προσωπικότητες του Σοβιετικού σκακιού και είναι γραμμένα σε ένα στυλ που παρότι είναι δημοσιογραφικό, παραμένει έντονα προσωπικό και συναισθηματικό. Ξεφυλλίζοντας τα βιβλία, θα αναφερθώ μόνο σε όσα κείμενα αφορούν τη Σοβιετική Ένωση.

Με αφορμή τα 70α γενέθλια του μεγάλου Victor Korchnoi, o Sosonko μας προσφέρει ένα καταπληκτικό κείμενο. Η ψύχωση του Korchnoi για το σκάκι καλύπτει όλα τα υπόλοιπα της επεισοδιακής ζωής του. Παρόλα αυτά ο Genna Sosonko δε θα μπορούσε να παραλείψει τη συγκίνησή του όταν έμαθε τα νέα της αυτομόλησης του Korchnoi στο Biel την 26η Ιουλίου του 1976, διαβάζοντας τους τίτλους των εφημερίδων, ANOTHER ONE HAS CHOSEN FREEDOM. Αυτό που είναι πιο έντονο όμως στο κείμενο είναι η αγάπη του Korchnoi για το σκάκι. Όταν μαλώνει τον Svidler που δέχτηκε ισοπαλία σε μισή ώρα με τα λευκά εναντίον του Anand, "Έχεις τίποτα πιο ενδιαφέρον να κάνεις σήμερα από το να παίξεις σκάκι με τον Anand?" ή όταν αναλύει σαν ίσος προς ίσο με έναν 12χρονο Radjabov που τον κοιτάει σαν να είδε τον θεό. Ίσως όμως το πιο χαρακτηριστικό στιγμιότυπο μας το δίνει αφηγούμενος μια επίσκεψή του στην Αβάνα, όπου έδιναν σιμουλτανέ επίδειξης, αυτός και ο Tal. "Αύριο θα παίξεις με τον Τσε Γκεβάρα. Είναι αδύναμος παίκτης αλλά παθιασμένος με το σκάκι. Βίκτορ, θα ήταν πολύ όμορφο αν κατάφερνε να αποσπάσει μια ισοπαλία". Τυπική σοβιετική οδηγία. Ο Korchnoi κούνησε καταφατικά το κεφάλι. Μόλις επέστρεψε στο ξενοδοχείο την επόμενη μέρα μετά το σιμουλτανέ, ο Tal τον ρωτάει "Πώς πήγε?", "Πώς να πάει.. Τους καθάρισα όλους". "Και ο Τσε?". "Κι αυτόν τον καθάρισα, δεν έχει ιδέα από Καταλανική!"

Obsession - On the occasion of Korchnoi's 70th Birthday

Docendo Discimus - Vladimir Bagirov 1936-2000

Luka - Anatoly Lutikov 1933-1989

The Reliable Past - On the occasion of Rafael Vaganian's 50th Birthday

The Club

My Testimony - Victor Baturinski 1914-2002

Death of a Salesman - Eduard Gufeld 1936-2002

Το 1958, ο Victor Korchnoi κέρδισε το πρωτάθλημα Μπλιτς του Leningrad. Στη δεύτερη θέση ισοβάθμησαν οι Boris Spassky και Mark Taimanov και μαζί τους ένας παίκτης που δεν ήταν καν υποψήφιος μαιτρ και παρόλα αυτά είχε θετικό σκορ απέναντι στους grandmasters, ο Genrikh Chepukaitis, που οι φίλοι του φώναζαν Chip. Ο Sosonko μας διηγείται την ιστορία αυτού του ανθρώπου, ενός μέτριου μαιτρ για τα μέτρα της Σοβιετικής Ένωσης στο κανονικό σκάκι, αλλά αληθινού grandmaster στο μπλιτς. Κάποια χρόνια αργότερα, η φοβερή και τρομερή Rona, η ισχυρή γυναίκα-manager πίσω από τον Tigran Petrosian απαγόρευσε στο σύζυγό της να συμμετάσχει στο πρωτάθλημα μπλιτς της Μόσχας. "Είσαι ο παγκόσμιος πρωταθλητής. Το να βρεθείς κάτω από τον Bronstein, τον Tal ή τον Korchnoi θα είναι φυσιολογικό. Αλλά ο Chepukaitis?". Τελική Βαθμολογία: 1.Tal, 2.Chepukaitis, 3.Korchnoi.

Smart Chip - Genrikh Chepukaitis 1935-2004

Yakob Neishtadt at 80

The Morpheus Variation

A Master with no name - Evgeny Ruban 1941-1997

A Miracle - Ratmir Kholmov 1925-2006

Grand Slam - Irina Levitina, champion in chess and bridge

Two against One - Chess and Religion

Το βιβλίο ανοίγει με ένα συγκλονιστικό αποχαιρετισμό του Genna Sosonko στον Mikhail Tal. Τον τελευταίο μεγάλο ερασιτέχνη, έναν άνθρωπο που λάτρευε ό,τι τον έβλαπτε. Ανθυγιεινά φαγητά, αλκοόλ, 3 πακέτα Kent την ημέρα, που ανεβαίνανε στα 5 όταν έπαιζε σε τουρνουά και κάποια εποχή τη μορφίνη. 'Is it true that you are a morphinist, comrade Tal? '. 'What do you mean? I ' m a chigorinist . . .' O Tal ήταν ένας άνθρωπος που σκόρπιζε τα λεφτά του σαν μην είχαν καμιά αξία γι αυτόν, ήταν ο μόνος από τους μεγάλους σκακιστές που πήγαινε στα χαμηλά γκρουπς και παρακολουθούσε παρτίδες, ο μόνος που τελείωνε και έπαιζε μπλιτς είτε με παιδάκια από το κοινό είτε με αστυνομικούς που φρουρούσαν τους αγώνες - στη Σοβιετική Ένωση ο μέσος αστυνομικός έπαιζε γύρω στο 1700-1800 επίπεδο και τέλος, ο μόνος που κανείς δεν καταλάβαινε τον τρόπο που παίζει σκάκι. Χαρακτηριστικά, ο Korchnoi - γνωστός για τη δεισιδαιμονία του - πίστευε πως ο Tal έχει παραφυσικές ικανότητες. Ο Tal δεν νοιαζόταν για τα λεφτά, ούτε για την πολιτική, ούτε για την πατρίδα του, είτε κάποιος εννοούσε τη Σοβιετική Ένωση, είτε τη Λετονία. Μόνο για το σκάκι ενδιαφερόταν και για το καλό κονιάκ. Και αυτό είχε γίνει σεβαστό από όλους. Ακόμα και από την Pravda: "Η ολυμπιακή ομάδα της Σοβιετικής Ένωσης αποτελείται από παίκτες διαφόρων εθνικοτήτων. Έχουμε τον Αρμένιο Petrosian, τον Ρώσο Smyslov, τον Εσθονό Keres και τον Tal από τη Ρίγα".

My Misha - Mikhail Tal

A Journey to Immortality - Mikhail Botvinnik

'I must work, I must work' - Lev Polugaevsky

The Chess King of Odessa - Efim Geller

In a Silent Way - Paul Keres

A Great Teacher Inspires - Vladimir Zak

'You ask the Questions' - Semyon Furman

The Maestro - Alexander Koblents

The Jump - Alvis Vitolins

The Summing up - Grigory Levenfish

Genna Sosonko - The Reliable Past (New in Chess, 2003)

Genna Sosonko - Smart Chip From St. Petersburg (New in Chess, 2006)

Genna Sosonko - Russian Silhouettes (enlarged edition, New in Chess, 2009)

Σοβιετική Ένωση και Σκάκι - Μια σειρά βιβλιοπαρουσιάσεων #3 Εθνικά Πρωταθλήματα

(Botvinnik http://chessnewsgr.blogspot.com/2010/10/1-botvinnik.html)

(Soltis, Soviet Chess 1917-1991 http://chessnewsgr.blogspot.com/2010/11/2.html)

Οι τελικές φάσεις των πρωταθλημάτων Σοβιετικής Ένωσης ήταν τρομακτικά ισχυρά τουρνουά, για μια περίοδο μάλιστα αποτελούσαν τα ισχυρότερα τουρνουά της χρονιάς σε παγκόσμιο επίπεδο. Ολόκληροι παγκόσμιοι πρωταθλητές "τρώγανε" τα μούτρα τους εκεί, ενώ το να προκριθεί κανείς στα τελικά ήταν πάρα πολύ δύσκολο. Το "The Soviet Championships" των εκδόσεων Cadogan είναι μια καλή προσπάθεια ανασκόπησης όλων των τελικών φάσεων από το 1920 μέχρι το 1991. Τα κείμενα είναι του Bernard Cafferty που παρακολουθούσε αυτά τα πρωταθλήματα ακούγοντας το Radio Moscow, ενώ τις επιλεγμένες παρτίδες (δύο-τρεις από κάθε χρονιά), σχολιάζει ο Mark Taimanov, ο οποίος κατέχει και το ρεκόρ συμμετοχών σε τελικές φάσεις πρωταθλημάτων Σοβιετικής Ένωσης, 23(!) τον αριθμό.

Η επιλογή των παρτίδων είναι πολύ καλή. Έχει πολλά διαμαντάκια όπως αυτά που παρουσιάστηκαν στην ανάρτηση για το πρωτάθλημα του 1960, ενώ υστερεί λίγο στα "παρασκηνιακά". Σε κάθε περίπτωση αποτελεί μια καλή ανασκόπηση των τουρνουά της ελίτ του σοβιετικού σκακιού και σίγουρα φθηνότερη και πρακτικότερη λύση από το αναζητήσει κανείς τα επιμέρους bulletins ή να αρκεστεί στις ψυχρές databases.

Bernard Cafferty and Mark Taimanov

The Soviet Championships

Cadogan Books

London, 1998

Αν το βιβλίο των Cafferty και Taimanov είναι απλώς μια καλή συλλογή παρτίδων με κάποιο ιστορικό backgound, εδώ έχουμε να κάνουμε με έναν θησαυρό, καθώς στο Red Letters, των Sergey Grodzensky και Tim Harding μπορεί να βρει κανείς όλα τα στοιχεία για τα πρωταθλήματα Σοβειτικής Ένωσης στο σκάκι δι αλληλογραφίας με τις πιο κρίσιμες παρτίδες τους αναλυμένες από τους παίκτες σε μετάφραση από τα Ρώσικα του Ken Neat (που έχει μεταφράσει και τα κείμενα του Botvinnik για την Moravian Press). Από το 1948 μέχρι και το 2002 συμπληρώθηκαν 21 πρωταθλήματα με νικητές άγνωστους στο ευρύ κοινό αν εξαιρέσει κανείς τον πρώτο νικητή, τον Aleksandr Kostantinopolsky.

Το βιβλίο συνοδεύεται από CD-ROM που έχει επιμεληθεί ο Tim Harding και περιέχει 4500 παρτίδες από τα πρωταθλήματα και άλλες διοργανώσεις σκακιού δι αλληλογραφίας που έλαβαν χώρα στη Σοβιετική Ένωση, εκ των οποίων οι 1100 είναι αναλυμένες, το πρωτότυπο κείμενο του βιβλίου στα Ρώσικα καθώς και αρκετές φωτογραφίες.

Red Letters - The Correspondence Chess Championships of the Soviet Union

Sergey Grodzensky & Tim Harding

Chess Mail

Dublin, 2003

(τέλος τρίτου μέρους)

History Channel - USSRCh 1960

Στο 27ο Πρωτάθλημα ΕΣΣΔ (26 Ιανουαρίου - 26 Φεβρουαρίου 1960) συνεχίστηκε μια παράδοση των τελευταίων χρόνων να αναδεικνύεται νικητής κάποιος παίκτης από τη διοργανώτρια πόλη. Έτσι μετά τους Tal το '58 (Ρίγα), Petrosian το '59 (Τυφλίδα, όπου μεγάλωσε αν και αρμενικής καταγωγής), στο Λένινγκραντ ήρθε η σειρά του Korchnoi να βρεθεί στην πρώτη θέση σαρώνοντας και πολλά από τα ειδικά βραβεία - περισσότερες νίκες(12!), καλύτερο αποτέλεσμα στους κάτω των 30, περισσότερες νίκες με τα μαύρα - παρότι άρχισε με ήττα από τον Lutikov.

Ο Tal έλειπε σε προετοιμασία για το ματς με τον Botvinnik, ο Keres ήταν στην Κούβα, ενώ ο Spassky έπαιζε ασταθέστατα διαλέγοντας το Γκαμπί του Βασιλιά και κερδίζοντας θεαματικά τον Bronstein από τη μια και παίζοντας ένα πολύ ύποπτο γκαμπί στη Σλαβική με τα Λευκά εναντίον του Bagirov - 1. d4 d5 2. c4 c6 3. Nf3 Nf6 4. Nc3 dc4 5. e4 b5 6. Qc2 e6 7. g3 Nbd7 (0-1 σε 41 κινήσεις) από την άλλη. Ο Petrosian έχασε την κρίσιμη παρτίδα από τον Polugaevsky μαύρος σε μια Νιμτζοινδική με ένα φου θαμμένο στο a5 στον 14ο γύρο, ο οποίος με τη σειρά του έχασε από τον Taimanov με μια ξαφνική επίθεση:

Mark Taimanov - Lev Polugaevsky

27th USSR Ch. Leningrad

1. d4 d5 2. c4 dxc4 3. Nf3 Nf6 4. Qa4+ Nbd7 5. Nc3 e6 6. e4 c5 7. d5 exd5 8. e5 d4 9. Bxc4 dxc3 10. exf6 Qxf6 11. Bg5 Qc6

Μετά από μια περίεργη βαριάντα στην οποία ο λευκός έχει θυσιάσει δυο πιόνια, πώς μπορεί να εκμεταλλευτεί την καλύτερη ανάπτυξή του για να πάρει την πρωτοβουλία?

12. O-O-O!! cxb2+ 13. Kxb2 Be7 14. Rhe1 f6 15. Bb5 Qb6 16. Kc1 fxg5 17. Bxd7+ Kf8 18. Rxe7 Kxe7 19. Qe4+ Kd8 20. Bf5+ Kc7 21. Qe5+ Kc6 22. Rd6+ Kb5 23. Qb2+ 1-0

Boris Spassky - David Bronstein

27th USSR Ch. Leningrad

1. e4 e5 2. f4 exf4 3. Nf3 d5 4. exd5 Bd6 5. Nc3 Ne7 6. d4 O-O 7. Bd3 Nd7 8. O-O h6?

Χάσιμο χρόνου και δημιουργεί αδυναμίες στο ροκέ. (8...Ng6, 8...Nf6)

9. Ne4 Nxd5 10. c4 Ne3 11. Bxe3 fxe3 12. c5 Be7 13. Bc2! Re8 14. Qd3 e2

15. Nd6!! Nf8

15...exf1=Q+, 16. Rxf1 Nf6, 17. Nxf7! Kxf7, 18. Ne5+ Kg8, 19. Qh7+! Nxh7, 20. Bb3+ Qd5, 21. Bxd5+ Be6, 22. Bxe6+ Kh8, 23. Ng6#

16. Nxf7! exf1=Q+ 17. Rxf1 Bf5

17...Qd7, 18. N3e5

17...Kxf7, 18. Ne5+ Kg8, 19. Qh7+ Nxh7, 20. Bb3+ με το ίδιο αναπόφευκτο ματ

18. Qxf5 Qd7 19. Qf4 Bf6 20. N3e5 Qe7 21. Bb3 Bxe5 22. Nxe5+ Kh7 23. Qe4+ 1-0

Και μια από τις νίκες του πρωταθλητή με όπλο την Alekhine. Ο ίδιος ο Korchnoi ξεχωρίζει αυτήν την παρτίδα ως την πιο σημαντική της καριέρας του:

Efim Geller - Viktor Korchnoi

27th USSR Ch. Leningrad

1. e4 Nf6 2. e5 Nd5 3. d4 d6 4. c4 Nb6 5. f4 Bf5 6. Nc3 dxe5 7. fxe5 e6 8. Nf3 Be7 9. Be2 O-O 10. O-O f6 11. Bf4?!

O Geller προσπαθεί να "τιμωρήσει" την ασυνήθιστη σειρά κινήσεων που επέλεξε ο μαύρος και αποφεύγει να τοποθετήσει τον μαυροτετράγωνο αξιωματικό στο e3. 11. exf6 Bxf6 12. Be3 Nc2 13. Qd2 +=

11...Nc6 12. exf6 Bxf6 13. d5 Na5 14. Ne5 Bxe5 15. Bxe5 Naxc4 16. Bxc4 Nxc4

17. Bxg7 Ne3!

17...Kxg7? 18. Qd4+ +/-

18. Qe2 Nxf1 19. Bxf8 Nxh2 20. Bc5 Ng4 21. dxe6

21...Qh4 22. e7 Qh2+ 23. Kf1 Qf4+ 24. Kg1?!

Έπρεπε 24. Ke1 μετά το οποίο το καλύτερο που έχει να κάνει ο μαύρος είναι να πάρει την ισοπαλία με διαρκές σαχ: 24...Qg3+ 25. Kd2 Qf4+ 1/2. Aν ο μαύρος παίξει για νίκη με 25...Qf4+ 26. Ke1 Re8 27. Nd5 Qg3+ 28. Kd2 και η απειλή Rf1 αποφασίζει. Αντιστοίχως και ο λευκός δεν μπορεί να ξεφύγει από το διαρκές σαχ: 26. Kd1 Nf6 με απειλή Bg4, ενώ στο 26. Ke1 Qg3+ 27. Kd1 Nf6 28. Nd5 Ne4 -/+

24...Re8 25. Qf3 Qh2+ 26. Kf1 Qh5 27. Qd5+ Kg7 28. Qd4+?! (28. Re1=) Kg6

29. Ne2? (29. Qd8) Qh1+ 30. Ng1

30. Qg1 Qh4 (απειλεί Nh2+ και Bd3) 31. Qd4 b6 32. Ba3 c5 33. Qd6+ Kf7 34. Qd5+ Kxe7! -+

Αν 32. Nf4+ Kh6 33. Qd5 Nh2+ και Qxf4.

30...b6 31. Qd8 (31. Ba3 Qh4!) Nf6 32. Ba3 Be4 33. Qd2 c5 -+ 34. b4 c4 35. b5 Bd3+ 0-1

1. Korchnoi 14/19

2. Geller 13.5

- Petrosian 13.5

4. Bagirov 12

5. Polugaevsky 11.5

6. Averbakh 11

7. Smyslov 10.5

- Taimanov 10.5

9. Krogius 10

- Spassky 10

11. Simagin 9.5

12. Bronstein 9

- Lutikov 9

14. Gufeld 7.5

- Nei 7.5

...

Crosstable