Mark Dvoretsky - Επάγγελμα: Προπονητής σκακιού

Ο μεγαλύτερος θρύλος στο χώρο των προπονητών σκακιού μετά από μία σειρά εξαιρετικών και πάρα πολύ δύσκολων εγχειριδίων, μας χάρισε το πρώτο μέρος της αυτοβιογραφίας του στην Russell Enterprises μέσα στο 2014. Το βιβλίο δεν προορίζεται για να διαβαστεί από το σύνηθες αναγνωστικό κοινό του Dvoretsky, αλλά από τους λάτρεις της σκακιστικής ιστορίας και κυρίως της Σοβιετικής Σκακιστικής Ιστορίας. Από αυτούς, θα διαβαστεί οπωσδήποτε μονορούφι,  καθώς είναι δύσκολο να το αφήσει κανείς από τα χέρια του, αν το αρχίσει.

Ο Mark Izrailovich Dvoretsky γεννήθηκε στη Μόσχα, στις 7 Δεκεμβρίου του 1947 και στο βιβλίο μας αφηγείται αποσπασματικά την πορεία του μέσα στο Σοβιετικό εκπαιδευτικό σύστημα τόσο σε ό,τι έχει να κάνει με τις σκακιστικές σπουδές του, όσο και με τις "κανονικές", όσο κανονικές μπορούν να χαρακτηριστούν αφού όπως αντιλαμβάνεται πολύ νωρίς ο αναγνώστης τα γρανάζια της γραφειοκρατίας και ο έντονος αντισημιτισμός του καθεστώτος, καθορίζουν με περίεργο τρόπο - και ένα μείγμα τύχης και κυνισμού - την πορεία του. Ο Dvoretsky έχει έναν ιδιαίτερο στυλ στις επικρίσεις του κατά του Σοβιετικού καθεστώτος, το οποίο χαρακτηρίζεται από χιούμορ και στωικότητα. Το βιβλίο βρίθει ανεκδότων, παροιμιών και ιστοριών που έχουν μεταφερθεί από στόμα σε στόμα, αυτών των τόσο χαρακτηριστικών αστείων ιστοριών που στις μέρες μας μπαίνουν κάτω από τη γενική ονομασία "Σοβιετικά ανέκδοτα". Παρόλα αυτά, σε κανένα σημείο του βιβλίου δεν νοιώθει κανείς ότι διαβάζει έναν φανατικό αντικομμουνιστή. Δεν έχουμε να κάνουμε με μια σκακιστική εκδοχή του Σολζενίτσιν εδώ, ούτε καν μία πιο ήπια εκδοχή του Κασπάροβ.

Κατά τα άλλα μας αφηγείται το πώς καταφέρνει και αποκρούει με επιτυχία τις νουθεσίες όλων όσων κατέχουν κάποια θέση που τον επηρεάζει που τον προτρέπουν να γίνει μέλος της Κομσομόλ, το πώς η τύχη τον βοηθά να αποφύγει τη στρατιωτική θητεία και τελικά το σε ποια πανεπιστημιακή σχολή καταλήγει, αφού η Εβραϊκή του καταγωγή του φράζει το δρόμο για πολλές εκ των δημοφιλέστερων. Εκεί μας παραθέτει και ένα από τα αγαπημένα μου "ανέκδοτα" του βιβλίου:

Στο τμήμα ανθρωπίνου δυναμικού, ένας νέος υποψήφιος βομβαρδίζεται από ερωτήσεις:
- Έχεις υπηρετήσει στο Τσαρικό Στρατό?
- Όχι
- Έχεις υπηρετήσει στο Λευκό Στρατό?
- Όχι
- Έχεις βρεθεί σε περιοχή υπό  τον έλεγχο των Γερμανών?
- Όχι
- Έχεις αποτελέσει αντικείμενο έρευνας ή κατηγορούμενος σε δικαστήριο?
- Όχι
- Έχεις συγγενείς στο εξωτερικό?
- Όχι
- Εθνικότητα?
- (...) Ναι

Κάποια στιγμή περνάμε και σε αμιγώς σκακιστικές αναμνήσεις. Εκεί μέσα από σύντομα σημειώματα μαθαίνουμε για πολλούς γνωστούς και όχι τόσο γνωστούς παίκτες και προπονητές της περιόδου. Simagin, Balashov, Roshal, Kupreichik, Persits, Kuzmin, Tukmakov, Vaganian και αναρίθμητοι άλλοι της περιόδου 1965-1975. Υπάρχουν και παρτίδες ή αποσπάσματα παρτίδων που δεν είχαν βρει το δρόμο τους στα μέχρι τώρα βιβλία του Dvoretsky ή σε άλλα γνωστά βιβλία, όπως ας πούμε η παρτίδα Keres-Dvoretsky του 1973, μία μαχητική ισοπαλία. Τόσο ως σκακιστής αλλά και αργότερα ως προπονητής, ο Dvoretsky - σε αντίθεση με τους γνωστούς σύγχρονους προπονητές της super-elite όπως ο Chuchelov - δεν έδινε καμία βάση στο άνοιγμα. Αυτό σίγουρα του στοίχισε ως παίκτη αλλά όμως του έδωσε γερές βάσεις έτσι ώστε οι προπονητικές του μέθοδοι να μη χάνουν ποτέ την αξία τους όπως χάνει την αξία της μια καινοτομία αφού έχει παιχτεί. Ιδιαίτερο βάρος δίνει φυσικά ο συγγραφέας στις γνωριμίες του με τα ιερά τέρατα όπως τον Ταλ και τον Μποτβίνικ, μέχρι που κάποια στιγμή φτάνουμε και στα πιο γνωστά κομμάτια της ζωής του, τη συνεργασία του δηλαδή με τους Artur Yusupov και Sergei Dolmatov και όλη την πορεία που έστειλε τον πρώτο σχεδόν στην κορυφή του κόσμου. Πώς θα μπορούσαν να λείπουν οι δύο καθοριστικές παρτίδες του ματς Yusupov-Ivanchuk!

Μεγάλο  κομμάτι του βιβλίου καταλαμβάνει και η μετα-Σοβιετική εποχή με τα ταξίδια του Dvoretsky στη Δύση και τα προπονητικά καμπ που συνδιοργάνωνε με τοπικές για την κάθε χώρα σκακιστικές προσωπικότητες, όπως και οι περιπέτειες του στο χώρο των σκακιστικών εκδόσεων που δεν ήταν πάντοτε χωρίς προβλήματα, τα οποία έφτασαν στην κορύφωσή τους όταν οι εκδόσεις Batsford πουλήθηκαν στην Chrysalis και ο Graham Burgess αποχώρησε για να φτιάξει τις εκδόσεις Gambit, με τους John Nunn και Murray Chandler - προβλήματα που κλιμακώθηκαν τόσο ώστε να καταλήξουν σε ανταλλαγή επιστολών μέσω του New In Chess.

Είναι αδύνατο μέσα σε ένα σημείωμα σαν και αυτό να καλυφθούν τα θέματα που καλύπτει το βιβλίο. Μέσα στις 400 σελίδες του πάνε και έρχονται εκατοντάδες σημαντικοί άνθρωποι του διεθνούς σκακιστικού χώρου και εξιστορούνται δεκάδες περιστατικά. Το σκακιστικό υλικό που περιέχει είναι περιορισμένο σε ποσότητα, αλλά απολαυστικό. Το κυριότερο, ο συγγραφέας εκτός από άριστη σκακιστική παιδεία σε όλους τους επιμέρους τομείς - πλην ίσως της θεωρίας των ανοιγμάτων - διαθέτει και πολύ γερή πένα. Απαραίτητο ανάγνωσμα και ίσως το κορυφαίο σκακιστικό βιβλίο της περσινής χρονιάς.

Σοβιετική Ένωση και Σκάκι - Μια σειρά βιβλιοπαρουσιάσεων #6 - Yuri Averbakh

#1 Botvinnik http://chessnewsgr.blogspot.com/2010/10/1-botvinnik.html

#2 Soltis, Soviet Chess, 1917-1991 http://chessnewsgr.blogspot.com/2010/11/2.html

#3 Εθνικά Πρωταθλήματα http://chessnewsgr.blogspot.com/2010/12/3.html

#4 Sosonko http://chessnewsgr.blogspot.com/2011/01/4-genna-sosonko.html

#5 Korchnoi http://chessnewsgr.blogspot.com/2011/03/5-victor-korchnoi.html

Ο μεγαλύτερος σε ηλικία grandmaster - κλείνει τα 90 τον ερχόμενο Φεβρουάριο - έχει αποσυρθεί προ πολλού από το αγωνιστικό σκάκι. Από το σκακιστικό ζενίθ του Yuri Averbakh - τη συμμετοχή του στο τουρνουά διεκδικητών της Ζυρίχης του 1953 και την κατάκτηση του πρωταθλήματος ΕΣΣΔ την επόμενη χρονιά έχει περάσει σχεδόν μισός αιώνας. Το όνομά του έχει συνδεθεί κυρίως με τις μελέτες του πάνω στα φινάλε καθώς οι πέντε τόμοι που έχει εκδώσει πάνω στο θέμα αυτό αποτελούν για δεκαετίες τη βασικότερη πηγή πληροφοριών. Ο Victor Korchnoi - του οποίου η βιογραφία παρουσιάστηκε στο προηγούμενο μέρος αυτής της σειράς βιβλιοπαρουσιάσεων είμαι σίγουρος πως θα μπορούσε να δείξει τον Yuri Averbakh και τη σκακιστική ζωή του ως το μοντέλο αυτό που ήθελε να αποφύγει όταν αυτομόλησε στη Δύση στα 1976. Ο Averbakh δεν ήταν σταλινικός σαν τον Botvinnik, δεν είχε τις φιλοδοξίες και τα κότσια του Korchnoi ή του Gulko, ούτε προφανώς το ταλέντο του Tal και έτσι έμεινε στη Σοβιετική Ένωση και από παίκτης εξελίχτηκε σε προπονητή, διαιτητή, παράγοντα, πρόεδρο της σκακιστικής ομοσπονδίας της ΕΣΣΔ, χωρίς όμως να αποτελεί μία γνήσια έκφραση της φωνής του καθεστώτος.

Στα απομνημονεύματά του που εκδόθηκαν πριν λίγους μήνες μας χαρίζει στιγμιότυπα που καλύπτουν σχεδόν όλο τον 20ο αιώνα - από την αρχή της σταλινικής περιόδου, την εποχή του τρόμου, τον "μεγάλο πατριωτικό πόλεμο", την αποσταλινοποίηση, την εποχή της στασιμότητας (stagnation), την περεστρόικα και τελικά την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης. Σε γενικές γραμμές το στυλ γραψίματός του είναι στεγνό, χωρίς πλατειασμούς. Περνάμε από το ένα γεγονός στο άλλο απότομα. Από τη Ζυρίχη στο πρωτάθλημα ΕΣΣΔ του 1954, από το Portoroz στο Curacao. Πώς αλλιώς θα χωρούσαν 80 χρόνια σε 250 σελίδες! Λίγο-πολύ τα γεγονότα είναι γνωστά σε όσους έχουν διαβάσει τα βασικά της σκακιστικής ιστορίας του 20ου αιώνα. Αυτό που προσφέρει το βιβλίο είναι η οπτική γωνία ενός ανθρώπου που ναι μεν ήταν μέσα στους μηχανισμούς αλλά ταυτόχρονα δεν τους πίστευε ιδεολογικά. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός πως όποτε του προσφερόταν κάποια σχετική ελευθερία κινήσεων σχεδόν πάντα επέλεγε αυτό που θα εξόργιζε την Αθλητική Επιτροπή. Εντύπωση κάνει και η επιλεκτική αναφορά του στα θύματα αυτού του μηχανισμού. Ενώ μνημονεύει τους εκτελεσμένους και εκτοπισμένους της εποχής του Μεγάλου Τρόμου, δε γράφει κουβέντα για την επαγγελματική απομόνωση που επιβλήθηκε εις βάρος του Mark Taimanov μετά το 6-0 από το Fischer, παρότι ο Taimanov είναι γαμπρός του - παντρεύτηκε την κόρη του Averbakh! Ίσως επειδή ο Taimanov ζει ακόμα.

Ξεχωρίζουν τα σύντομα σημειώματά του για κάποιους ανθρώπους που δεν είναι τόσο γνωστοί στη Δύση. Ο Nikolay Zubarev, ο Beniamin Blumenfeld, ο Fyodor Duz-Khotimirsky, ο Abram Rabinovich, ο Boris Verlinsky, o Pyotr Romanovsky από την παλιά γενιά. Ο Mikhail Garkavy, ο Vladimir Simagin, ο Nikolay Glazkov, ο Nikolai Krogius από την μεταπολεμική γενιά. Ενδιαφέρον παρουσιάζουν επίσης οι πιέσεις που δεχόταν ως αρχισυντάκτης του Shakhmaty v SSSR - για παράδειγμα η εντολή να αφιερώσει σελίδες για την ντάμα επειδή ενδιαφερόταν ο αδερφός του Brezhnev ή το με ποια σειρά θα πρέπει να γράψει τους ισόβαθμους Karpov και Kasparov μετά το επεισοδιακό πρωτάθλημα ΕΣΣΔ του 1988 - αλλά και οι εμπειρίες του ως βοηθός του Tal στον κύκλο 1959-1960 και του Petrosian σε αυτόν του 1969-1971. Προς το τέλος μας προσφέρει και τη δική του άποψη για τη διάσπαση της FIDE το 1993, το τέλος της εποχής Campomanes και την πραξικοπηματική ανέλιξη του Kirsan στην προεδρία της παγκόσμιας ομοσπονδίας. Ο Yuri Averbakh το 1962 στο Curacao ήταν από τους επικεφαλής της Σοβιετικής αποστολής. 40 χρόνια αργότερα, στη Μόσχα, ως επικεφαλής διαιτητής πατάει το ρολόι για την πρώτη παρτίδα μεταξύ του Ruslan Ponomariov και του Vasily Ivanchuk για τον παγκόσμιο τίτλο της FIDE. Δίπλα του ο Kirsan Ilyumzhinov. Θα μπορούσε να μας πει περισσότερα για όλα αυτά που έχει ζήσει ο Yuri Averbakh αλλά παραμένουμε ευγνώμονες και γι αυτά τα λίγα.

Yuri Averbakh

Center-Stage and Behind the Scenes

The Personal Memoir of a Soviet Legend

New in Chess, 2011

Kasparov on Kasparov Part I: 1973-1985

Ένα από τα βιβλία που έχουν μεταφραστεί στα ελληνικά και είχα λιώσει στα παιδικά μου χρόνια, αυτό του Eduard Gufeld για τον Garry Kasparov, ασχολείται με τη νεανική περίοδο - και ταυτόχρονα την πιο δημιουργική - του νεαρού παίκτη από το Μπακού του Αζερμπαϊτζάν που έμελλε να γίνει ο νεαρότερος παγκόσμιος πρωταθλητής στο σκάκι αλλά και να συμβολίσει όσο κανείς άλλος την Περεστρόικα. Το βιβλίο τελείωνε στον τελικό των ματς διεκδικητών με τον Smyslov και είχε ως παράρτημα τις παρτίδες του δεύτερου ματς με τον Karpov. Οι αναλύσεις ήταν επιφανειακές αλλά το βασικό κορμό της ιστορίας πάρα πολλοί έλληνες σκακιστές τον έμαθαν από εκείνο το βιβλίο των εκδόσεων Αποσπερίτης.

Η καινούρια σειρά βιβλίων του Garry Kasparov αφορά και πάλι τον εαυτό του, αυτή τη φορά όμως όχι τα ματς με τον Karpov αλλά την υπόλοιπή του πορεία. Όταν άρχισαν να κυκλοφορούν οι πρώτοι τόμοι της σειράς "των προκατόχων" ομολογώ πως την είχα αντιμετωπίσει πολύ χλιαρά. Η άποψή μου για τον άνθρωπο Kasparov μακριά από την σκακιέρα δεν ήταν και η καλύτερη. Οι συνεντεύξεις του της δεκαετίας του 90, όταν εκτός των άλλων το καθεστώς στη Ρωσία ήταν μάλλον της αρεσκείας του, απέπνεαν έντονο συντηρητισμό και φιλοαμερικανισμό - θυμάμαι χαρακτηριστικά μία στο CNN για τους Νατοϊκούς βομβαρδισμούς στη Γιουγκοσλαβία που ήταν επιεικώς εμετική - ενώ πίστευε σε έναν πανρωσισμό, σε αμέτρητες θεωρίες συνομωσίας κ.ο.κ. Ένα "ντοκιμαντέρ" που πρόσφατα προβλήθηκε και στο κανάλι της Βουλής αποτελεί την τέλεια δυσφήμιση του ανδρός. Αλλά και τα "γύρω από το σκάκι" κατορθώματά του έδειχναν έναν πολύ ανώριμο και υπερόπτη άνθρωπο. Ποιος μπορεί να ξεχάσει το "It will be Short and it will be short", τις αναρίθμητες κωλοτούμπες στα θέματα της FIDE - στις οποίες έχω αναφερθεί στο άρθρο μου για την ιστορία της παγκόσμιας ομοσπονδίας με αφορμή τις τελευταίες εκλογές - τις "ειδικές συνθήκες" που απολάμβανε στο Linares κλπ. Αν δούμε όμως τα πράγματα πιο ψύχραιμα, στην πραγματικότητα μιλάμε για έναν 30αρη (γεννημένο το 1963) που ζει σε ένα κλουβί από την παιδική του ηλικία διαβάζοντας σκάκι. Όταν καλείται να σχολιάσει την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης στο CNN, είναι 28 χρόνων και προέρχεται από 7 χρόνια συνεχών αναμετρήσεων με τον Karpov και προετοιμασίας για αυτές. Ο άνθρωπος-Kasparov ωριμάζει και βρίσκει χρόνο να κατανοήσει τον κόσμο γύρω του μετά την απώλεια του παγκόσμιου τίτλου και τελικά μετά την αποχώρησή του από το επαγγελματικό σκάκι. Το 2003 είναι πλέον 40 χρονών και μία από τις φιλοδοξίες του είναι να μεταφέρει στο χαρτί τη μοντέρνα ιστορία του σκακιού - σε ό,τι αφορά το κορυφαίο επίπεδο.

Τη σειρά των "προκατόχων" ακολούθησε η σειρά με τα ματς Kasparov-Karpov και ενδιάμεσα το εκπληκτικό "Revolution in the 70s" που περιγράφει την εξέλιξη των ανοιγμάτων από τη δεκαετία του 70 και μετά. Και φτάνουμε στο πιο πρόσφατο, στο οποίο ο συγγραφέας περιγράφει την σκακιστική του πορεία από την ηλικία των 10 ετών μέχρι τα 22 του που γίνεται παγκόσμιος πρωταθλητής. Όλες οι μεγάλες σκακιστικές στιγμές αυτής της πορείας είναι συγκεντρωμένες εδώ. Η πρώτη συνάντηση με τον Karpov στο τουρνουά των πιονιέρων, όπου οι αρχηγοί των ομάδων αντιμετώπιζαν σε σιμουλτανέ με ρολόι τους νεαρούς σκακιστές των αντιπάλων. Ο Karpov αρχηγός της ομάδα από το Chelyabinsk και ο Kasparov, μόλις 12.5 ετών, μέλος της ομάδας του Αζερμπαϊτζάν. Ο τότε παγκόσμιος πρωταθλητής κέρδισε - όχι εύκολα - και ο Kasparov εξέφρασε το παράπονο "και είχα τόσο καλή θέση". Η διακοπή με τον Lanka στο πρωτάθλημα νέων ΕΣΣΔ του 1976, όταν ένας 13χρονος Kasparov αναλύει με ακρίβεια μαζί με τους προπονητές του και κρατάει την ισοπαλία που του χαρίζει τον τίτλο στα κριτήρια της ισοβαθμίας. Την επόμενη χρονιά ο Kasparov διπλασιάζει τις επιτυχίες του με έναν εντυπωσιακό 8.5/9 επαναλαμβάνοντας αυτό που μόνο ο Petrosian το μακρινό 1946 και ο Korchnoi το 1948 είχαν πετύχει.

Ο συγγραφέας τοποθετεί τη σκακιστική του ενηλικίωση στο έτος 1978 - όταν ήταν μόλις 15 ετών - και στην ανάδειξή του στο βαθμό του μαιτρ μετά το θρίαμβό στο Sokolsky Memorial στην πόλη Minsk. Η μινιατούρα του επί του Roizman βρίσκει το δρόμο της προς το Informator - αναλυμένη από τον δάσκαλό του, τον Botvinnik. Θα ακολουθήσουν πολλές παρτίδες του στην γιουγκοσλαβική αυτή περιοδική έκδοση που αποτελούσε τη βίβλο της εποχής - το αντίστοιχο των σκακιστικών βάσεων δεδομένων του σήμερα. Στο ίδιο τουρνουά πετυχαίνει και την πρώτη του νίκη επί grandmaster - Lutikov. 7 γκραντμετρ, 9 διεθνείς μαιτρ και 42 μαιτρ σε σύνολο 64 σκακιστών παλεύουν για μία και μόνο θέση που οδηγεί στα τελικά του πρωταθλήματος ΕΣΣΔ. Ακόμα και ο ίδιος ο Kasparov δε περιμένει ότι θα είναι αυτός που θα προκριθεί. Στα 15 του θα βρεθεί στα τελικά αντιμέτωπος με τους Tal, Polugaevsky, Geller και συνολικά 16 grandmasters σε μια εποχή που ο τίτλος αυτός δεν κερδίζονταν τόσο εύκολα όσο σήμερα και το πρωτάθλημα ΕΣΣΔ ήταν πολλές φορές το ισχυρότερο τουρνουά της χρονιάς παγκοσμίως. Στον πρώτο γύρο παίζει την αγαπημένη του τότε Caro-Cann και φέρνει ισοπαλία με τον μεγάλο Yefim Geller. Ο Gufeld στο τέλος του τουρνουά τον "μαλώνει": "Γιατί παίζεις συνέχεια Caro-Cann? Έχεις δει τη φάτσα σου στον καθρέπτη? Με τέτοια μαφιόζικη μούρη, πρέπει να παίζεις μόνο Σικελική!". Το ρεπερτόριο του Kasparov αρχίζει σταδιακά να αλλάζει από το 1978 και μετά. Η Σικελική έρχεται στο προσκήνιο, ενώ με τα λευκά αρχίζει σιγά-σιγά η εποχή του d4. Μόνο στα 1990 θα επιστρέψει και πάλι ο Garry στο e4 αναβιώνοντας τη Σκωτική και βρίσκοντας νέες ιδέες όπως το Ra3 στην Ισπανική.

Ο υπόλοιπος κόσμος - εκτός ΕΣΣΔ - ακόμα δεν είχε πάρει μυρωδιά. Θα φτάσουμε στο 1979 και στο διεθνές τουρνουά της Μπάνια Λούκα για να αρχίσει ο διεθνής "πυρετός" γύρω από το όνομα του Kasparov. Κατά την αναχώρηση από τη Μόσχα, 3-4 δημοσιογράφοι μόνο ήταν εκεί και αυτοί για να φωτογραφίσουν τον Tigran Petrosian. Στη Γιουγκοσλαβία πολλοί εκ των συμμετεχόντων (14 grandmasters σε σύνολο 16 συμμετοχών) αναρωτιούνται τί δουλειά έχει αυτό το άτιτλο παιδαρέλι. Τυπικά ο Kasparov από το πρωτάθλημα ΕΣΣΔ του 1978 είχε βγάλει αξιολόγηση 2545 - κάτι που έμελλε να είναι η πρώτη του διεθνής αξιολόγηση. Η Σοβιετική γραφειοκρατία όμως δε βιαζόταν να στείλει τα χαρτιά. Όταν μετά από 10 γύρους στη Μπάνια Λούκα η απόδοσή του άγγιζε το 2800, ο Andras Adorjan του είπε: "Τώρα να είσαι σίγουρος πως θα στείλουν το πρώτο σου διεθνές τουρνουά". Όντως λίγο πριν το τέλος εμφανίστηκε το 2545 δίπλα στο όνομα του Garry και από το τουρνουά αυτό κέρδισε 30 μονάδες. Ο θρίαμβος της Μπάνια Λούκα ακολουθήθηκε από ένα χάλκινο μετάλλιο στο πρωτάθλημα ΕΣΣΔ 1979 - πίσω από Geller και Yusupov. Και έτσι μπαίνουμε στο 1980, τη χρονιά της εκτόξευσης του Kasparov στην παγκόσμια ελίτ.

Η καλή χρονιά από την αρχή φαίνεται και στο Πανευρωπαϊκό Ομαδικό στη Σκάρα της Σουηδίας, ο Garry Kasparov κάνει 5.5/6. Εκεί παίζει μία από τις πιο χαρακτηριστικές παρτίδες της πρώιμης εποχής Kasparov, αυτή του 5ου γύρου εναντίον του Pribyl, όπου το ελεύθερο d πιόνι των λευκών σε μια Grunfeld χωρίζει αποφασιστικά τη σκακιέρα στα δύο εμποδίζοντας τα μαύρα κομμάτια να μεταφερθούν στην άμυνα του βασιλιά τους. Οι κινήσεις 20.d7!! και 26.d8=Q!!, θυσίες και οι δύο, οδηγούν στο θεαματικό φινάλε. Ο Kasparov την διαλέγει ως την "αειθαλή" του πατρίδα (evergreen - πάντα πράσινη). Ακολούθησε το διεθνές τουρνουά του Μπακού, το οποίο έμελλε να χαρίσει στον Kasparov τον τίτλο του grandmaster. Για να καταλάβει κανείς το πόσο καθυστερημένα με τα μοντέρνα δεδομένα ήρθε αυτός ο τίτλος, αρκεί να αναφερθεί πως ήδη στις αρχές της χρονιάς ο Garry είχε 2595 διεθνή αξιολόγηση, μόλις 130 μονάδες πίσω από τον Karpov. Το καλοκαίρι του 1980 ο Kasparov γίνεται παγκόσμιος πρωταθλητής νέων στο Ντόρτμουντ, τερματίζοντας ενάμιση βαθμό μπροστά από τον Nigel Short. Στην Ολυμπιάδα της Μάλτας, θεωρητικά αναπληρωματικός των Karpov, Polugaevsky, Tal και Geller, παίζει τελικά 12 παρτίδες και με τους 9.5 βαθμούς του αποτελεί τον πιο ισχυρό κρίκο της ομάδας της ΕΣΣΔ που έσβησε την "ντροπή" του 1978 όταν είχε χάσει το χρυσό μετάλλιο από τους Ούγγρους. Ξεχωρίζει η μινιατούρα επί του Marjanovic. Στο τέλος της χρόνιας έχει φτάσει στο 2625, 6ος στον κόσμο και μόλις 65 μονάδες πίσω από τον Karpov.

Στη συνέχεια μπαίνουμε σε πιο γνωστά γεγονότα. Στο τουρνουά των ομάδων (πρώτη, δεύτερη, νέων και βετεράνων) όπου ξαναβρίσκεται απέναντι στον Karpov και στο πανίσχυρο τουρνουά της Μόσχας όπου τερματίζει δεύτερος μαζί με Polugaevsky και Smyslov, ενάμιση πόντο πίσω από τον Karpov. Το τουρνουά αυτό ήταν τρομακτικά ισχυρό - αρκεί να αναφερθεί πως τελευταίος τερμάτισε ο... Geller - και κατά δήλωση του Kasparov υπογράμμισε κάποια προβλήματα στο ρεπερτόριό του. Σε αυτό το τουρνουά χάνει μια τραυματική παρτίδα από τον Petrosian ο οποίος βρίσκει εκπληκτικές άμυνες. Στη μαθητική Ολυμπιάδα έχουμε μια παρτίδα-διαμάντι εναντίον του βραζιλιάνου - με συμμετοχές σε δύο ιντερζονάλ - Jaime Sunye Neto:

Jaime Sunye Neto - Garry Kasparov

Student World Team Championship 1981 Graz (10)

Θέση μετά την 41η κίνηση του λευκού

41...Nf3+!

Πολύ θεαματικό αν και τα μαύρα κέρδιζαν και με το 41...Bxe3! (ή ακόμα και με το 41...Bd6) 42.fxe3 Nxg2 43.Kf1 Rg3 44.Qb5! Nxf4 45.Qe8+ Kh7 46.Qxe4+ Rg6! 47.Qxf4 Rxb2

42.Kf1

Στην περίπτωση του 42.Kh1 ακολουθεί ένας εκπληκτικός συνδυασμός. 42...Bxe3!! 43.fxe3 Rdxg2!! 44.Nxg2 Rg3!

Μια φανταστική θέση!! Παρά την υλική υπεροχή ο λευκός δεν έχει άμυνα ενάντια στο ματ (45.Nf4 Rg1#).

Δεν έχω ξαναδεί τέτοια θέση σε κανονική παρτίδα παρά μόνο σε σπουδές. Ούτε το 43.gxf3 Bxf4 θα βοηθούσε. Ούτε το 43.Ne6 (αρνούμενος τις θυσίες) Rf2 44.gxf3 Rf1+ 45.Kh2 exf3! 46.Qxe3 Rg2# ή 46.Nxg5 Bf4#

42...Bxe3!! 43. fxe3 Rdxg2! 44. Qc3

Μοναδικό. Στο 44.Qb6, το 44...Rh2 45.Ne2 Rgg2 αποφασίζει.

44...Rh2 45. Ne2 Kh7!

Ανανεώνοντας την απειλή του Rgg2. Ο Neto αμύνεται με τον πιο "πρωτόγονο" τρόπο.

46. Qc8 Rh1+ 47. Kf2 Nd2!

Απειλώντας Rf1#. Μπροστά στο 48.Ng3 Rh2+ 49.Ke1 Nf3+ και Rxb2, ο λευκός εγκατέλειψε.

(αποσπάσματα της ανάλυσης του Kasparov από το βιβλίο)

Ο Kasparov με 9/10 οδήγησε τη Σοβιετική Ένωση (Psakhis, Yusupov, Dolmatov, Kochiev, Vladimirov) στο χρυσό μετάλλιο.

Ακολούθησε η μεγαλύτερη ίσως αποτυχία στην καριέρα του Kasparov, το διεθνές τουρνουά του Tilburg 1981.

Έχει πολύ ενδιαφέρον να διαβάσει κανείς αυτά που γράφει ο Kasparov για το τουρνουά αυτό και τα διδάγματα που αποκόμισε. Ήταν ίσως το μόνο μελανό σημείο της πορείας του προς την κορυφή του κόσμου. Έχασε από τον Petrosian και τον Spassky - φτάνοντας στο -2 με τον πρώτο, όπως και από τον Timman, ενώ τελικά τερμάτισε με 50%. Δύσκολα θα βρει κανείς άλλο τουρνουά στο οποίο ο Kasparov έμεινε στο 50%. Στα καλά του τουρνουά κάποιοι πειραματισμοί στο άνοιγμα - ο σκαντζόχοιρος εναντίον του Hubner για παράδειγμα - και η συντριπτική νίκη επί ενός αντιπάλου που έχανε σπάνια, του Ulf Andersson.

Στις 22 Δεκεμβρίου του 1981, ο Garry Kasparov σε ηλικία 18 ετών γίνεται πρωταθλητής Σοβιετικής Ένωσης. Σε αυτό το τουρνουά υπάρχουν οι πασίγνωστες δίδυμες παρτίδες με τον Timoshchenko και τον Dorfman. Και στο διεθνές τουρνουά του Bugojno, τον Μάιο του 1982 επιτέλους κερδίζει τον Petrosian παίζοντας "σαν Petrosian" αφού όπως χαρακτηριστικά λέει, ακολούθησε τις συμβουλές του Spassky, "μη βιάζεσαι". Από δω και πέρα αρχίζει το ταξίδι προς τον παγκόσμιο τίτλο. Το ιντερζονάλ της Μόσχας (10/13 με δεύτερο τον Beliavsky) και τα ματς διεκδικητών (με Beliavsky, Korchnoi και Smyslov). Ενδιάμεσα η Ολυμπιάδα της Λουκέρνης με απόλυτο highlight τη σημαντικότατη για αθλητικούς και πολιτικούς λόγους νίκη του επί του Korchnoi και το τουρνουά του Niksic - πιθανότατα το ισχυρότερο τουρνουά όλων των εποχών μέχρι τότε με Larsen, Spassky, Portisch, Miles, Andersson, Tal, TImman, Seirawan, Ljubojevic, Gligoric, Petrosian, Nikolic, Sax και Ivanovic - το οποίο αποτέλεσε την αφετηρία της λύσης του προβλήματος με το ακυρωθέν ημιτελικό ματς διεκδικητών εναντίον του Korchnoi. Σε αυτό το τουρνουά ισοφάρισε σε 2-2 τον Petrosian που έμελλε να είναι και το τελικό σκορ μεταξύ τους καθώς ο μεγάλος Tigran πέθανε λίγους μήνες αργότερα. Εκεί παίχτηκε και η διπλή θυσία αξιωματικού εναντίον του Portisch. Μοναδική ήττα από τον Spassky (πάλι) τον οποίον ο Kasparov κατάφερε να ισοφαρίσει τη δεκαετία του 90.

Το βιβλίο αφήνει την ιστορία λίγο πριν την αρχή του μαραθωνίου με τον Karpov. Στους επόμενους τόμους θα ακολουθήσει η συνέχεια της εκπληκτικής σκακιστικής καριέρας του Garry Kasparov.

Mcfarland - Δύο νέες εκδόσεις

O Tim Harding γεννήθηκε στο Λονδίνο το 1948 όμως ζει στην Ιρλανδία από το 1976 και αγωνίστηκε με τα χρώματα της Ιρλανδίας στην σκακιστική Ολυμπιάδα του 1984 στη Θεσσαλονίκη. Στο "κανονικό" σκάκι ήταν παίκτης του 2200 - να σημειώσουμε βέβαια πως το 2200 της εποχής εκείνης ήταν αρκετά πιο ισχυρό επίπεδο από το 2200 του σήμερα - όμως εκεί που ξεχώρισε τόσο στον αγωνιστικό όσο και στο δημοσιογραφικό/ερευνητικό τομέα ήταν στο σκάκι δι' αλληλογραφίας. Επί 10 χρόνια έβγαζε σχεδόν μόνος του το περιοδικό Chess Mail και εξέδωσε αρκετά βιβλία πάνω στο θέμα. Έχω στην κατοχή μου τα "The Write Move", μια συλλογή άρθρων πάνω στο σκάκι δι' αλληλογραφίας, από την οποία μετέφρασα στο παρών blog το "Η παράξενη καριέρα του Nicolas Preo", τη συλλογή παρτίδων "50 Golden Chess Games", καθώς και μια συνεργασία του με τον Sergey Grodzensky, το "Red Letters", που αποτελεί την ιστορία των πρωταθλημάτων σκακιού δι' αλληλογραφίας της Σοβιετικής Ένωσης και συνοδεύεται από CD-ROM με χιλιάδες παρτίδες. Το τελευταίο του βιβλίο - στις εκδόσεις McFarland αυτή τη φορά - είναι μια ανάπτυξη πάνω στο διδακτορικό του με θέμα την ιστορία του σκακιού δι' αλληλογραφίας στη Μεγάλη Βρετανία και την Ιρλανδία, από το ματς Εδιμβούργου-Λονδίνου που άρχισε το 1824 μέχρι την κατάκτηση του χρυσού μεταλλίου από τη Μεγάλη Βρετανία στην ένατη σκακιστική Ολυμπιάδα σκακιού δι' αλληλογραφίας που διεξήχθη μεταξύ του 1982 και του 1987 - στο τέλος της χρυσής εποχής αυτού του σκακιστικού είδους.

Το βιβλίο είναι "ειδικού" ενδιαφέροντος και σίγουρα λίγο "βαρύ" για μερικούς, αλλά για τους φίλους και μελετητές του φαινομένου του σκακιού δι' αλληλογραφίας είναι απαραίτητο. Κάνει ειδικές αναφορές στους αγώνες μεταξύ συλλογών - όπου πολλοί παίκτες από κάθε πλευρά συμμετείχαν στις αναλύσεις -, στις τεχνολογικές αλλαγές και πως αυτές επηρέασαν το παιχνίδι και τους κανόνες διεξαγωγής του, στα πρώτα ατομικά τουρνουά, ενώ αφιερώνει ξεχωριστά κεφάλαια για την Ουαλία, την Ιρλανδία και τη Σκοτία για την περίοδο μέχρι τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο μεσοπόλεμος, η "διεθνοποίηση" του παιχνιδιού από το Β' Παγκόσμιο Πόλεμο και μετά, οι Ολυμπιάδες και τα Παγκόσμια Πρωταθλήματα. Και στο τέλος, παραρτήματα, εντυπωσιακή βιβλιογραφία, αναλυτικοί κανονισμοί και πίνακες αποτελεσμάτων.

Ο συγγραφέας μιλάει για δουλειά του (ραδιοφωνική συνέντευξη)

Το βιβλίο είναι μεταξύ των 4 υποψηφίων για το βραβείο της Αγγλικής Σκακιστικής Ομοσπονδίας για το έτος 2011

Το δεύτερο βιβλίο των εκδόσεων McFarland είναι στην πραγματικότητα μια επανέκδοση - σε πολύ πιο προσιτή τιμή από την πρώτη έκδοση - του σημαντικότερου ιστορικού βιβλίου που έχει γραφτεί για τον Capablanca, "A Compendium of Games, Notes, Articles, Correspondence, Illustrations and Other Rare Archival Materials on the Cuban Chess Genius Jose Raul Capablanca, 1888-1942" του αγαπημένου μου Edward Winter. Έχω την τύχη να έχω στα χέρια μου την πρώτη έκδοση που όμως έχει φτάσει σε απαγορευτική τιμή πια, αλλά είμαι σίγουρος και πως η paperback επανέκδοση δε θα έχει σε τίποτα να ζηλέψει - εκτός του σκληρού εξωφύλλου βέβαια.

Ο Winter έχει καταφέρει να συγκεντρώσει ένα πολύ μεγάλο κομμάτι της προσωπικής αλληλογραφίας του μεγάλου Κουβανού, καθώς και εκατοντάδες σχετικά δημοσιεύματα εφημερίδων και περιοδικών της εποχής. Φιλικές παρτίδες και παρτίδες σιμουλτανέ που δεν υπάρχουν πουθενά αλλού συγκεντρωμένες και υπερπολύτιμες αναλύσεις του πάνω στις παρτίδες του. Ειδική μνεία θα κάνω στο 7ο κεφάλαιο που αποτελείται από τις ανταποκρίσεις του ίδιου του Κουβανού για τους New York Times κατά τη διάρκεια του περίφημου τουρνουά του 1927 της Νέας Υόρκης. Αναλύσεις του Κουβανού για το Ρωσικό 64 κατά τη διάρκεια του τουρνουά της Μόσχας του 1936, ανταποκρίσεις από τη Σκακιστική Ολυμπιάδα του 1939 κ.ο.κ.

Σοβιετική Ένωση και Σκάκι - Μια σειρά βιβλιοπαρουσιάσεων #5 - Victor Korchnoi

#1 Botvinnik http://chessnewsgr.blogspot.com/2010/10/1-botvinnik.html

#2 Soltis, Soviet Chess, 1917-1991 http://chessnewsgr.blogspot.com/2010/11/2.html

#3 Εθνικά Πρωταθλήματα http://chessnewsgr.blogspot.com/2010/12/3.html

#4 Sosonko http://chessnewsgr.blogspot.com/2011/01/4-genna-sosonko.html

"Το σκάκι είναι η ζωή μου" ισχυρίζεται ο αειθαλής Victor και τί άλλο θα μπορούσε να πει κανείς για ένα άνθρωπο που παίζει αγωνιστικό σκάκι στο κορυφαίο επίπεδο από το 1947(!) που κέρδισε το πρωτάθλημα νέων της ΕΣΣΔ για πρώτη φορά. Το καθοριστικό γεγονός όμως στη ζωή του μεγάλου μαιτρ συνέβη το 1976 μετά το διεθνές τουρνουά του Άμστερνταμ. Τί θέση θα είχε σήμερα στην σκακιστική ιστορία ο Victor Korchnoi αν δεν είχε αυτομολήσει στη Δύση τότε και παρέμενε εντός των τειχών? Το σίγουρο είναι πως δε θα είχε φτάσει να παίζει τελικό ματς για τον παγκόσμιο τίτλο και θα είχε σταματήσει το αγωνιστικό σκάκι προ πολλού. Κατά δήλωσή του έπρεπε να είχε φύγει δέκα χρόνια νωρίτερα, από τότε που απέκτησε πολιτική συνείδηση. "Έχασα 10 χρόνια φυσιολογικής ζωής", λέει χαρακτηριστικά. Ο πολιτικός αντίκτυπος της αυτομόλησης Korchnoi ήταν τεράστιος, κυρίως μέσα στη Σοβιετική Ένωση. Η ενασχόληση με το σκάκι και την μαρξιστική θεωρία ήταν πιθανότατα τα δύο μοναδικά επαγγέλματα στα μέσα της δεκαετίας του '70 που υπόσχονταν καλύτερη ζωή στο ανατολικό μπλοκ από ότι στις Δυτικές Χώρες. Οι σκακιστές στη Δύση ήταν μποέμ τύποι, χωρίς καμία εξασφάλιση, κακοντυμένοι και η κοινωνία αγνοούσε τη δυσκολία και την ομορφιά του παιχνιδιού που καταλάμβανε το μεγαλύτερο κομμάτι της ζωής τους. Στη Σοβιετική Ένωση παρά τις γενικότερες ελλείψεις αγαθών και ελευθεριών, το επάγγελμα του σκακιστή λίγο-πολύ σου εξασφάλιζε ένα υψηλό κοινωνικό status - αν ήσουν υπάκουος στα βασικά ζητήματα.

Ο Victor το είχε πάρει απόφαση αρκετά νωρίτερα. Τον Οκτώβριο του 1968 η εθνική ομάδα της Σοβιετικής Ένωσης ήταν έτοιμη να αναχωρήσει για την ολυμπιάδα του Lugano. Spassky, Petrosian, Geller, Polugayevsky, Tal και Korchnoi καταφθάνουν με τις αποσκευές τους στα γραφεία της Επιτροπής Αθλητισμού για μια τελευταία συνάντηση πριν ξεκινήσουν για το αεροδρόμιο. Και στο τέλος αυτής της συνάντησης: "Εσύ Mikhail Nekhemevich, μπορείς να επιστρέψεις στη Ρίγα. Ο Smyslov είναι ήδη στο Lugano και θα σε αντικαταστήσει". Αυτή ήταν η τιμωρία που επιβλήθηκε στον μεγάλο Tal για ένα επεισόδιο σε ένα μπαρ της Αβάνας κατά τη διάρκεια της σκακιστικής ολυμπιάδας του 1966. Το γεγονός πως ένας πρώην παγκόσμιος πρωταθλητής είχε τέτοια μεταχείριση και κυρίως η απάθεια των συμπαικτών του που απλώς έσκυψαν το κεφάλι μπροστά σε μια τέτοια ανακοίνωση από τα χείλη κάποιου "Κυρίου Τίποτα" ταρακούνησε πολύ τον Korchnoi που από τη στιγμή εκείνη καταλάβαινε πως δε θα μπορούσε να ξοδέψει ολόκληρη τη ζωή του σε ένα τέτοιο καθεστώς. Συνολικά η αυτομόληση Korchnoi δεν είχε έντονο πολιτικό υπόβαθρο, ήταν κυρίως προϊόν συναισθηματικής εξέλιξης. Ο Victor δεν ήταν Solzhenitsyn να καλεί τον δυτικό κόσμο σε χρήση πυρηνικών εναντίον της ΕΣΣΔ, δεν ήταν από χώρα της Βαλτικής να βλέπει τους Ρώσους ως κατακτητές, ούτε καν Boris Gulko ή Genna Sosonko που είχαν πιο αποκρυσταλλωμένη πολιτική θέση απέναντι στο σοβιετικό καθεστώς. Αργότερα, λόγω των δεινών που υπέστη η οικογένεια που άφησε πίσω του και λόγω της έντονης επιρροής της νέας του συντρόφου, Petra Leeuwerik, που κάτω από αδιευκρίνιστες συνθήκες απήχθη από τους Σοβιετικούς στο τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και παρέμεινε για σχεδόν δέκα χρόνια στα γκούλαγκ - γεγονός πάντως που χρήζει ιστορικής τεκμηρίωσης - ο Victor μετατράπηκε σε μαχητικό αντικομμουνιστή.

Για τα δύο ματς με τον Karpov και κυρίως για το πρώτο, αυτό του 1978 στην πόλη Baguio των Φιλιππίνων έχουν γραφτεί εκατοντάδες σελίδες. Στον πέμπτο τόμο της σειράς On my Great Predecessors, ο Gary Kasparov διηγείται αυτό το ματς δύο φορές, μία από την οπτική του Victor Korchnoi και μία από αυτή του Anatoli Karpov. O Victor στη βιογραφία του μιλάει για όλα τα παλαβά που έγιναν στα δύο αυτά ματς - Baguio 1978 και Merano 1981. Πράκτορες της KGB, εισβολές στο σπίτι που έμενε αυτός και η ομάδα του, παραψυχολόγοι και αντιπαραψυχολόγοι, η ομηρία της οικογένειας του, η φυλάκιση του γιου του, η προσωπική του πίστη πως εάν κέρδιζε το ματς θα τον έβγαζαν από τη μέση, η κόντρα του ιδίου με τον Raymond Keene, τον οποίον χαρακτηρίζει προδότη κ.ο.κ. Τα ματς Karpov-Korchnoi ήταν ο πραγματικός ψυχρός πόλεμος πάνω στη σκακιέρα. Το περιβόητο ματς Fischer-Spassky του 1972 ήταν παιδική χαρά συγκριτικά - και η σκακιστική υπεροχή του Αμερικανού προφανής. Το επιτελείο του Karpov ήταν αναμφισβήτητα το τελειότερο "προϊόν" της Σοβιετικής μηχανής.

Μετά τα δύσκολα αυτά ματς και ειδικά αφότου λύθηκε το πρόβλημα με την οικογένεια του που κατάφερε να φύγει νόμιμα στη Δύση, η ζωή του Victor Korchnoi άρχισε να γαληνεύει. Σταδιακά οι μεγάλοι του αντίπαλοι άρχισαν να αποσύρονται ή να φεύγουν από τη ζωή. Μετά δε το επεισοδιακό στην οργάνωσή του ημιτελικό ματς διεκδικητών με τον Kasparov στην Pasadena για το οποίο έγραψα λίγα λόγια στην ανάρτηση για την ιστορία της FIDE, οι Σοβιετικοί σταμάτησαν και το μποϋκοτάζ τους και έτσι ο Victor μπορούσε πλέον να συμμετέχει σε όποιο τουρνουά του έκανε κέφι. Και συνέχισε. Ο Petrosian πέθανε το 1984, ο Tal το 1992, o Botvinnik το 1995. Ο Korchnoi συνέχισε. Ο Spassky αποσύρθηκε, ο Larsen αποσύρθηκε, ο Karpov αποσύρθηκε, ο Kasparov που γεννήθηκε το 1963, όταν ο Korchnoi είχε ήδη κατακτήσει δύο πρωταθλήματα ΕΣΣΔ και είχε συμμετάσχει στο τελικό τουρνουά διεκδικητών του Curacao, αποσύρθηκε κι αυτός. Και ο Korchnoi συνέχισε. Μέχρι σήμερα, λίγες ημέρες μετά τα 80α του γενέθλια ο Korchnoi συνεχίζει. Ο 3 φορές πρωταθλητής νέων ΕΣΣΔ, 4 φορές πρωταθλητής ανδρών ΕΣΣΔ, με συμμετοχές σε 17 σκακιστικές Ολυμπιάδες, στην τελική φάση των διεκδικητών του παγκόσμιου τίτλου από το 1967 μέχρι το 1992, νικητής σε διεθνή τουρνουά στο Βουκουρέστι, στο Hastings, στην Κρακοβία, στο Buenos Aires, στην Cordoba, στη Βουδαπέστη, στην Αβάνα, στo Yerevan, στο Sochi, στο Leningrad, στο Wijk Aan Zee, στο Σαράγεβο, στην Πάλμα, στο Άμστερνταμ, στο Johannesburg, στο Biel, στη Ρώμη, στην Pasadena, στο Παρίσι, στο Τορόντο, στο Tilburg, στις Βρυξέλλες, στη Βιέννη, στο Ζάγκρεμπ, στην Οστράβα, στο Σαν Φρανσίσκο, στη Μαδρίτη, στο Αμβούργο, στο Malmo, στην Κοπεγχάγη, στο Monaco, στη Δρέσδη, είναι σίγουρο πως θα αφήσει την τελευταία του πνοή πάνω στη σκακιέρα.

Victor Korchnoi

Chess is My Life

Olms Edition, 2005

Συνοδεύεται από CD-ROM με 4280 παρτίδες του

The Chess Mysteries of Sherlock Holmes

Ψάχνοντας υλικό για την Ορολογία Προβληματιστών ξέθαψα ό,τι σχετικό έχει η σκακιστική βιβλιοθήκη μου που στο συγκεκριμένο τομέα φυσικά πάσχει. Σπουδές, προβλήματα κλπ ήταν όλα μαζί καταχωνιασμένα. Άλλωστε, αν εξαιρέσεις την ανθολογία του Kasparyan με σπουδές domination, όλα τα υπόλοιπα έχουν αγοραστεί μεταχειρισμένα από το internet σε διάφορες προσφορές ηλεκτρονικών βιβλιοπωλείων και καθόλου στοχευμένα. Ανάμεσα σε άλλα βρήκα και ένα βιβλιαράκι με τίτλο The Chess Mysteries of Sherlock Holmes, που έχει γράψει ο καθηγητής μαθηματικής λογικής και φιλοσοφίας, πιανίστας, ερασιτέχνης μάγος και εκλαϊκευτής του Ταοϊσμού, Raymond Smullyan, που διανύει αισίως το 91ο έτος της ζωής του.

Μέσα από ιστοριούλες με τον Sherlock Holmes και τον Dr Watson, το βιβλίο αποτελεί μια πολύ καλή εισαγωγή στην τέχνη της ρετροανάλυσης (retrograde analysis). Μάλλον το βιβλίο δεν είναι για προχωρημένους του είδους - αν και στο τέλος έχει 10 προβλήματα με αυξανόμενο βαθμό δυσκολίας που μου φάνηκαν λίγο ζόρικα :). Έχει εκδοθεί το 1979 από τις εκδόσεις Alfred A. Knopf. Όπως συνήθως υπάρχει και ένα άρθρο του Edward Winter για την σχέση του Sherlock Holmes με το σκάκι στη λογοτεχνία και τον ειδικό τύπο.

Μπορεί ο λευκός να κάνει ροκέ? Γιατί?

(αφαιρέθηκε ο αξιωματικός από το γ1)

Τώρα μπορεί ο λευκός να κάνει ροκέ? Γιατί?

Raymond Smullyan - The Chess Mysteries of Sherlock Holmes

50 Tantalizing Problems of Chess Detection

Alfred A. Knopf

New York 1979

Σοβιετική Ένωση και Σκάκι - Μια σειρά βιβλιοπαρουσιάσεων #4 - Genna Sosonko

#1 Botvinnik http://chessnewsgr.blogspot.com/2010/10/1-botvinnik.html

#2 Soltis, Soviet Chess, 1917-1991 http://chessnewsgr.blogspot.com/2010/11/2.html

#3 Εθνικά Πρωταθλήματα http://chessnewsgr.blogspot.com/2010/12/3.html

Ο Gennadi (Genna) Sosonko γεννήθηκε το 1943 στο Troitsk της Σοβιετικής Ένωσης και στα δεκαπέντε του κέρδισε το τουρνουά παίδων του Leningrad. Και κάπου εδώ πιθανότατα θα τελείωνε το βιογραφικό του σημείωμα αν δεν αυτομολούσε στη Δύση το 1972, ένας από τους πρώτους σε μια σειρά σκακιστών που θα έκαναν το ίδιο μέσα στα επόμενα χρόνια. Προς μεγάλη στενοχώρια των Σοβιετικών Αρχών, η περίπτωση Sosonko ήταν αντιπροσωπευτική αυτών που θα ακολουθούσαν ως προς τις αλλαγές που επέφεραν σε αυτούς που αυτομολούσαν. Όπως και στην περίπτωση Korchnoi που θα ακολουθούσε 2 χρόνια αργότερα και θα έφερνε τους σοβιετικούς σε απελπισία, στο παρά πέντε της απώλειας της σκακιστικής ηγεμονίας τους, ο Genna Sosonko που εμφανίστηκε στην Ολλανδία δεν είχε καμία σχέση με τον σοβιετικό πολίτη Sosonko, όντας απαλλαγμένος από το ασφυκτικό κοινωνικό περιβάλλον της εποχής Brezhnev.

Μέσα σε 4 χρόνια ο άτιτλος κατά την αυτομόλησή του Sosonko έγινε GM. Στη συνέχεια κέρδισε 2 φορές το Wijk Aan Zee - το 1977 και το 1981 -, είχε καλά πλασαρίσματα σε δεκάδες διεθνή τουρνουά, ενώ με την εθνική ομάδα της Ολλανδίας συμμετείχε σε 11 σκακιστικές ολυμπιάδες με συνολικό σκορ +28=64-4. Από τη Νίκαια το 1974 μέχρι και το Yerevan το 1996, έχασε μόνο την Ολυμπιάδα του Dubai (1986). Έβαλε κι αυτός το λιθαράκι του στη μετατροπή της Ολλανδίας σε σκακιστικό παράδεισο.

Ο Genna Sosonko είναι σήμερα ο αρχισυντάκτης του πολύ σημαντικού New In Chess Yearbook, κορυφαία έκδοση στον κόσμο για τα ανοίγματα και σταθερός συνεργάτης του New In Chess Magazine. Θα επικεντρωθούμε όμως στο συγγραφικό του έργο που αφορά την πρώην Σοβιετική Ένωση. Έχουν εκδοθεί τρία βιβλία με κείμενά του, τα Reliable Past, Smart Chip From St. Petersburg και Russian Silhouettes. Τα περισσότερα από τα κείμενα που περιέχονται σε αυτά τα βιβλία αφορούν γνωστές και λιγότερο γνωστές προσωπικότητες του Σοβιετικού σκακιού και είναι γραμμένα σε ένα στυλ που παρότι είναι δημοσιογραφικό, παραμένει έντονα προσωπικό και συναισθηματικό. Ξεφυλλίζοντας τα βιβλία, θα αναφερθώ μόνο σε όσα κείμενα αφορούν τη Σοβιετική Ένωση.

Με αφορμή τα 70α γενέθλια του μεγάλου Victor Korchnoi, o Sosonko μας προσφέρει ένα καταπληκτικό κείμενο. Η ψύχωση του Korchnoi για το σκάκι καλύπτει όλα τα υπόλοιπα της επεισοδιακής ζωής του. Παρόλα αυτά ο Genna Sosonko δε θα μπορούσε να παραλείψει τη συγκίνησή του όταν έμαθε τα νέα της αυτομόλησης του Korchnoi στο Biel την 26η Ιουλίου του 1976, διαβάζοντας τους τίτλους των εφημερίδων, ANOTHER ONE HAS CHOSEN FREEDOM. Αυτό που είναι πιο έντονο όμως στο κείμενο είναι η αγάπη του Korchnoi για το σκάκι. Όταν μαλώνει τον Svidler που δέχτηκε ισοπαλία σε μισή ώρα με τα λευκά εναντίον του Anand, "Έχεις τίποτα πιο ενδιαφέρον να κάνεις σήμερα από το να παίξεις σκάκι με τον Anand?" ή όταν αναλύει σαν ίσος προς ίσο με έναν 12χρονο Radjabov που τον κοιτάει σαν να είδε τον θεό. Ίσως όμως το πιο χαρακτηριστικό στιγμιότυπο μας το δίνει αφηγούμενος μια επίσκεψή του στην Αβάνα, όπου έδιναν σιμουλτανέ επίδειξης, αυτός και ο Tal. "Αύριο θα παίξεις με τον Τσε Γκεβάρα. Είναι αδύναμος παίκτης αλλά παθιασμένος με το σκάκι. Βίκτορ, θα ήταν πολύ όμορφο αν κατάφερνε να αποσπάσει μια ισοπαλία". Τυπική σοβιετική οδηγία. Ο Korchnoi κούνησε καταφατικά το κεφάλι. Μόλις επέστρεψε στο ξενοδοχείο την επόμενη μέρα μετά το σιμουλτανέ, ο Tal τον ρωτάει "Πώς πήγε?", "Πώς να πάει.. Τους καθάρισα όλους". "Και ο Τσε?". "Κι αυτόν τον καθάρισα, δεν έχει ιδέα από Καταλανική!"

Obsession - On the occasion of Korchnoi's 70th Birthday

Docendo Discimus - Vladimir Bagirov 1936-2000

Luka - Anatoly Lutikov 1933-1989

The Reliable Past - On the occasion of Rafael Vaganian's 50th Birthday

The Club

My Testimony - Victor Baturinski 1914-2002

Death of a Salesman - Eduard Gufeld 1936-2002

Το 1958, ο Victor Korchnoi κέρδισε το πρωτάθλημα Μπλιτς του Leningrad. Στη δεύτερη θέση ισοβάθμησαν οι Boris Spassky και Mark Taimanov και μαζί τους ένας παίκτης που δεν ήταν καν υποψήφιος μαιτρ και παρόλα αυτά είχε θετικό σκορ απέναντι στους grandmasters, ο Genrikh Chepukaitis, που οι φίλοι του φώναζαν Chip. Ο Sosonko μας διηγείται την ιστορία αυτού του ανθρώπου, ενός μέτριου μαιτρ για τα μέτρα της Σοβιετικής Ένωσης στο κανονικό σκάκι, αλλά αληθινού grandmaster στο μπλιτς. Κάποια χρόνια αργότερα, η φοβερή και τρομερή Rona, η ισχυρή γυναίκα-manager πίσω από τον Tigran Petrosian απαγόρευσε στο σύζυγό της να συμμετάσχει στο πρωτάθλημα μπλιτς της Μόσχας. "Είσαι ο παγκόσμιος πρωταθλητής. Το να βρεθείς κάτω από τον Bronstein, τον Tal ή τον Korchnoi θα είναι φυσιολογικό. Αλλά ο Chepukaitis?". Τελική Βαθμολογία: 1.Tal, 2.Chepukaitis, 3.Korchnoi.

Smart Chip - Genrikh Chepukaitis 1935-2004

Yakob Neishtadt at 80

The Morpheus Variation

A Master with no name - Evgeny Ruban 1941-1997

A Miracle - Ratmir Kholmov 1925-2006

Grand Slam - Irina Levitina, champion in chess and bridge

Two against One - Chess and Religion

Το βιβλίο ανοίγει με ένα συγκλονιστικό αποχαιρετισμό του Genna Sosonko στον Mikhail Tal. Τον τελευταίο μεγάλο ερασιτέχνη, έναν άνθρωπο που λάτρευε ό,τι τον έβλαπτε. Ανθυγιεινά φαγητά, αλκοόλ, 3 πακέτα Kent την ημέρα, που ανεβαίνανε στα 5 όταν έπαιζε σε τουρνουά και κάποια εποχή τη μορφίνη. 'Is it true that you are a morphinist, comrade Tal? '. 'What do you mean? I ' m a chigorinist . . .' O Tal ήταν ένας άνθρωπος που σκόρπιζε τα λεφτά του σαν μην είχαν καμιά αξία γι αυτόν, ήταν ο μόνος από τους μεγάλους σκακιστές που πήγαινε στα χαμηλά γκρουπς και παρακολουθούσε παρτίδες, ο μόνος που τελείωνε και έπαιζε μπλιτς είτε με παιδάκια από το κοινό είτε με αστυνομικούς που φρουρούσαν τους αγώνες - στη Σοβιετική Ένωση ο μέσος αστυνομικός έπαιζε γύρω στο 1700-1800 επίπεδο και τέλος, ο μόνος που κανείς δεν καταλάβαινε τον τρόπο που παίζει σκάκι. Χαρακτηριστικά, ο Korchnoi - γνωστός για τη δεισιδαιμονία του - πίστευε πως ο Tal έχει παραφυσικές ικανότητες. Ο Tal δεν νοιαζόταν για τα λεφτά, ούτε για την πολιτική, ούτε για την πατρίδα του, είτε κάποιος εννοούσε τη Σοβιετική Ένωση, είτε τη Λετονία. Μόνο για το σκάκι ενδιαφερόταν και για το καλό κονιάκ. Και αυτό είχε γίνει σεβαστό από όλους. Ακόμα και από την Pravda: "Η ολυμπιακή ομάδα της Σοβιετικής Ένωσης αποτελείται από παίκτες διαφόρων εθνικοτήτων. Έχουμε τον Αρμένιο Petrosian, τον Ρώσο Smyslov, τον Εσθονό Keres και τον Tal από τη Ρίγα".

My Misha - Mikhail Tal

A Journey to Immortality - Mikhail Botvinnik

'I must work, I must work' - Lev Polugaevsky

The Chess King of Odessa - Efim Geller

In a Silent Way - Paul Keres

A Great Teacher Inspires - Vladimir Zak

'You ask the Questions' - Semyon Furman

The Maestro - Alexander Koblents

The Jump - Alvis Vitolins

The Summing up - Grigory Levenfish

Genna Sosonko - The Reliable Past (New in Chess, 2003)

Genna Sosonko - Smart Chip From St. Petersburg (New in Chess, 2006)

Genna Sosonko - Russian Silhouettes (enlarged edition, New in Chess, 2009)

Σοβιετική Ένωση και Σκάκι - Μια σειρά βιβλιοπαρουσιάσεων #3 Εθνικά Πρωταθλήματα

(Botvinnik http://chessnewsgr.blogspot.com/2010/10/1-botvinnik.html)

(Soltis, Soviet Chess 1917-1991 http://chessnewsgr.blogspot.com/2010/11/2.html)

Οι τελικές φάσεις των πρωταθλημάτων Σοβιετικής Ένωσης ήταν τρομακτικά ισχυρά τουρνουά, για μια περίοδο μάλιστα αποτελούσαν τα ισχυρότερα τουρνουά της χρονιάς σε παγκόσμιο επίπεδο. Ολόκληροι παγκόσμιοι πρωταθλητές "τρώγανε" τα μούτρα τους εκεί, ενώ το να προκριθεί κανείς στα τελικά ήταν πάρα πολύ δύσκολο. Το "The Soviet Championships" των εκδόσεων Cadogan είναι μια καλή προσπάθεια ανασκόπησης όλων των τελικών φάσεων από το 1920 μέχρι το 1991. Τα κείμενα είναι του Bernard Cafferty που παρακολουθούσε αυτά τα πρωταθλήματα ακούγοντας το Radio Moscow, ενώ τις επιλεγμένες παρτίδες (δύο-τρεις από κάθε χρονιά), σχολιάζει ο Mark Taimanov, ο οποίος κατέχει και το ρεκόρ συμμετοχών σε τελικές φάσεις πρωταθλημάτων Σοβιετικής Ένωσης, 23(!) τον αριθμό.

Η επιλογή των παρτίδων είναι πολύ καλή. Έχει πολλά διαμαντάκια όπως αυτά που παρουσιάστηκαν στην ανάρτηση για το πρωτάθλημα του 1960, ενώ υστερεί λίγο στα "παρασκηνιακά". Σε κάθε περίπτωση αποτελεί μια καλή ανασκόπηση των τουρνουά της ελίτ του σοβιετικού σκακιού και σίγουρα φθηνότερη και πρακτικότερη λύση από το αναζητήσει κανείς τα επιμέρους bulletins ή να αρκεστεί στις ψυχρές databases.

Bernard Cafferty and Mark Taimanov

The Soviet Championships

Cadogan Books

London, 1998

Αν το βιβλίο των Cafferty και Taimanov είναι απλώς μια καλή συλλογή παρτίδων με κάποιο ιστορικό backgound, εδώ έχουμε να κάνουμε με έναν θησαυρό, καθώς στο Red Letters, των Sergey Grodzensky και Tim Harding μπορεί να βρει κανείς όλα τα στοιχεία για τα πρωταθλήματα Σοβειτικής Ένωσης στο σκάκι δι αλληλογραφίας με τις πιο κρίσιμες παρτίδες τους αναλυμένες από τους παίκτες σε μετάφραση από τα Ρώσικα του Ken Neat (που έχει μεταφράσει και τα κείμενα του Botvinnik για την Moravian Press). Από το 1948 μέχρι και το 2002 συμπληρώθηκαν 21 πρωταθλήματα με νικητές άγνωστους στο ευρύ κοινό αν εξαιρέσει κανείς τον πρώτο νικητή, τον Aleksandr Kostantinopolsky.

Το βιβλίο συνοδεύεται από CD-ROM που έχει επιμεληθεί ο Tim Harding και περιέχει 4500 παρτίδες από τα πρωταθλήματα και άλλες διοργανώσεις σκακιού δι αλληλογραφίας που έλαβαν χώρα στη Σοβιετική Ένωση, εκ των οποίων οι 1100 είναι αναλυμένες, το πρωτότυπο κείμενο του βιβλίου στα Ρώσικα καθώς και αρκετές φωτογραφίες.

Red Letters - The Correspondence Chess Championships of the Soviet Union

Sergey Grodzensky & Tim Harding

Chess Mail

Dublin, 2003

(τέλος τρίτου μέρους)

Chesscafe - Olimpiu Urcan

Με αφορμή την ανάγνωση του βιβλίου με επιλεγμένα άρθρα από το σκακιστικό website chesscafe.com, "Heroic Tales: The best of chesscafe.com 1996-2001" που επιμελήθηκε ο Taylor Kingston, σκέφτηκα να φτιάξω μια λίστα με κάποια από τα αγαπημένα άρθρα από αυτά που είναι διαθέσιμα προς ανάγνωση στο αρχείο του site αυτού που δημιουργήθηκε πριν από περίπου 15 χρόνια από τον Hanon Russell. Η θεματολογία των διαθέσιμων άρθρων στο αρχείο του chesscafe.com είναι πολυποίκιλη - reviews σκακιστικών προϊόντων, ιστορικά θέματα, εντυπώσεις από διοργανώσεις, άρθρα για αρχάριους, θέματα διαιτησίας, ανοίγματα, σκάκι δι αλληλογραφίας, άρθρα για τη FIDE και την πολιτική κατάσταση κλπ. Ελπίζω το παρόν να αποτελέσει αφορμή για πολύωρη ανάγνωση. Στο δεύτερο μέρος, Olimpiu Urcan.

Για τον John S. Hilbert, διακεκριμένο ιστορικό του αμερικανικού σκακιού

http://www.chesscafe.com/text/urcan02.pdf

Συνέντευξη με τον Eliot Hearst, έναν από τους συγγραφείς του Blindfold Chess

http://www.chesscafe.com/text/urcan03.pdf

Σκίτσα και χαρακτικά (1ο μέρος, 2ο μέρος)

Για το Quarterly Chess History

http://www.chesscafe.com/text/urcan15.pdf

Όλα τα άρθρα του Olympiu Urcan

Chesscafe - Tim Harding

Με αφορμή την ανάγνωση του βιβλίου με επιλεγμένα άρθρα από το σκακιστικό website chesscafe.com, "Heroic Tales: The best of chesscafe.com 1996-2001" που επιμελήθηκε ο Taylor Kingston, σκέφτηκα να φτιάξω μια λίστα με κάποια από τα αγαπημένα άρθρα από αυτά που είναι διαθέσιμα προς ανάγνωση στο αρχείο του site αυτού που δημιουργήθηκε πριν από περίπου 15 χρόνια από τον Hanon Russell. Η θεματολογία των διαθέσιμων άρθρων στο αρχείο του chesscafe.com είναι πολυποίκιλη - reviews σκακιστικών προϊόντων, ιστορικά θέματα, εντυπώσεις από διοργανώσεις, άρθρα για αρχάριους, θέματα διαιτησίας, ανοίγματα, σκάκι δι αλληλογραφίας, άρθρα για τη FIDE και την πολιτική κατάσταση κλπ. Ελπίζω το παρόν να αποτελέσει αφορμή για πολύωρη ανάγνωση. Στο πρώτο μέρος, Tim Harding.

Ο Tim Harding αποχαιρετά τον Bent Larsen και γράφει τις εντυπώσεις του από την Ολυμπιάδα στο Khanty-Mansiysk και την επανεκλογή του Kirsan Ilymzhinov

http://www.chesscafe.com/text/kibitz173.pdf

Ο κύριος 50% - κλέβοντας(?) στο σκάκι δι αλληλογραφίας

http://www.chesscafe.com/text/kibitz168.pdf

Το σκάκι στα 1910

http://www.chesscafe.com/text/kibitz164.pdf

1909 1908 1907 1906 1905 1904 1903 1902 1901 1900 1899 1898 1896-7

Ο Philidor στον τύπο. Από τις πιο πολύτιμες πηγές που χρησιμοποιήθηκαν στη σειρά αναρτήσεων για τον Philidor

Μέρος 1ο. Μέρος 2ο

Τί θα γινόταν αν...? ...ο Fischer δεν κατέβαινε στην 3η παρτίδα του ματς με τον Σπάσκυ...ο Keres έφευγε με το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου στη Σουηδία... κλπ. Διασκεδαστικό άρθρο που δανείζεται μια τεχνική που χρησιμοποιούν και οι ιστορικοί των πολέμων (π.χ. τι θα γινόταν αν οι Γερμανοί κέρδιζαν τη μάχη του Μάρνη ποταμού, αν έπεφτε το Στάλινγκραντ κ.ο.κ.)

Μέρος 1ο. Μέρος 2ο

Ο Τολστόυ και ο βιογράφος του

http://www.chesscafe.com/text/kibitz144.pdf

Η σκακιστική βιβλιοθήκη της Χάγης

http://www.chesscafe.com/text/kibitz126.pdf

του Λονδίνου

http://www.chesscafe.com/text/kibitz105.pdf

Παγκόσμιοι Πρωταθλητές και σκάκι δι αλληλογραφίας

http://www.chesscafe.com/text/kibitz108.pdf

Σκάκι και κουλτούρα

http://www.chesscafe.com/text/kibitz94.pdf

Ποιος ήταν ο Simon Winawer?

http://www.chesscafe.com/text/kibitz87.pdf

Shakhmatny Bulletin, ένας φίλος από τα παλιά

http://www.chesscafe.com/text/kibitz66.pdf

Αν ήξερες ότι θα ναυαγήσεις σε ένα ερημονήσι...

http://www.chesscafe.com/text/kibitz61.pdf

Παίζοντας το γκαμπί της Βουδαπέστης... στη Βουδαπέστη

http://www.chesscafe.com/text/kibitz54.pdf

Νέα Υόρκη 1924 - Τα ανοίγματα

Μέρος 1ο. Μέρος 2ο

Όλα τα άρθρα του Tim Harding

(τέλος πρώτου μέρους)

Σοβιετική Ένωση και Σκάκι - Μια σειρά βιβλιοπαρουσιάσεων #2 Soltis - Soviet Chess 1917-1991

(Botvinnik http://chessnewsgr.blogspot.com/2010/10/1-botvinnik.html)

Ο Andy Soltis είναι ένας πολύ άνισος συγγραφέας. Έχει γράψει δεκάδες σκακιστικά βιβλία, για το άνοιγμα, το μέσο, ιστορικά, συλλογές, ακόμα και μια σκακιστική νουβέλα και πολλά από αυτά δεν αντέχουν σε κριτική. Τί να πεις άλλωστε για ένα βιβλίο που έχει τον τίτλο "Beating the Sicilian with the Chameleon Variation" το οποίο προσπαθεί να χτίσει ένα ρεπερτόριο βασιζόμενο στο setup e4, Nc3, Nge2, Nd5, Nec3?? Όταν όμως μιλάμε για βιβλία των εκδόσεων McFarland υπάρχει μια εγγύηση ποιότητας και αφού η πρόσφατη εμπειρία μου με το Blindfold Chess - History, Psychology, Techniques, Champions, World Records and Important Games ήταν πολύ καλή, αφιέρωσα τις τελευταίες δύο βδομάδες - μεταξύ άλλων - στο Soviet Chess 1917-1991 του Andy Soltis, έναν εντυπωσιακό τόμο με σκληρό εξώφυλλο από τις εκδόσεις McFarland.

Σε μια απευθείας σύγκριση με το βιβλίο για το τυφλό σκάκι, το βιβλίο του Soltis υστερεί αρκετά τόσο στο φωτογραφικό υλικό (βλέπετε εδώ δεν υπήρξε η συνεισφορά του Edward Winter) όσο και στην ποιότητα της γραφής ενώ σε αντίθεση με το βιβλίο των Hearst και Knott εντόπισα αυτή τη φορά και αρκετά τυπογραφικά λάθη που προδίδουν ελλείψεις στη διαδικασία διόρθωσης του κειμένου. Δεν μπορώ να ξέρω τις αλλαγές στο λεγόμενο proof-reading που ακολουθείται στις εκδόσεις McFarland από το 2000 που εκδόθηκε ο τόμος του Soltis μέχρι πέρυσι που εκδόθηκε το Blindfold Chess... αν κρίνω όμως από ένα ακόμα παλιότερο βιβλίο των ίδιων εκδόσεων, το βιβλίο του Edward Winter για τον Jose Raul Capablanca που εκδόθηκε το 1989, ο λόγος για τον οποίον το βιβλίο του Soltis έχει λάθη δεν είναι η έλλειψη κάποιου λογισμικού διόρθωσης που δεν ήταν διαθέσιμο το 2000 γιατί το παλαιότερο βιβλίο του Winter είναι άψογο. Ας μην επικεντρώσουμε όμως σε αυτό γιατί ό,τι χάνει το βιβλίο του Soltis από αυτές τις απροσεξίες, το κερδίζει λόγω θεματολογίας. Όπως και να το κάνουμε όσο ενδιαφέρουσες επιστημονικές προεκτάσεις και να έχει το τυφλό σκάκι, ή όσο θαυμασμό και να μου προκαλεί το γεγονός πως ο Winter έχει βρει πρακτικά όλα τα δημοσιεύματα που αφορούν τον μεγάλο Κουβανό από όλες τις εφημερίδες του κόσμου και αποκτήσει πρόσβαση στην αλληλογραφία του, ο τρόπος που αναπτύχθηκε και μελετήθηκε το σκάκι σε αυτήν την απέραντη και τόσο ταλαιπωρημένη χώρα από την Οκτωβριανή Επανάσταση μέχρι και την Πρωτοχρονιά του 1992, η επιρροή του κομμουνιστικού καθεστώτος στη διάδοσή του και η χρήση του ως ιδεολογικό όπλο εναντίον της Δύσης κατά τον ψυχρό πόλεμο, αποτελούν μία συναρπαστική ιστορία. Μια ιστορία που μας ταξιδεύει από τον Alexander Fyodorovich Ilyin-Genevsky, έναν 24-χρονο Μπολσεβίκο Αξιωματικό που στα τέλη του 1918 σε μια Μόσχα στα πρόθυρα της κατάρρευσης ψάχνει να βρει αν παίζεται κάπου ακόμα σκάκι, μέχρι τη 17η Αυγούστου του 1991 όταν ο Gorbachev έγραφε το τελευταίο του τηλεγράφημα από τη θέση του ηγέτη της Σοβιετικής Ένωσης, μια ευχετήρια επιστολή για τα ογδοηκοστά γενέθλια του Mikhail Botvinnik, ενώ την ίδια στιγμή υψηλόβαθμα στελέχη της KGB ετοίμαζαν το τελεσίγραφο που θα του παραδίδονταν την επομένη αυτοπροσώπως στη βίλα του στην Κριμαία, μια βίλα της οποίας οι τηλεπικοινωνίες θα διακόπτονταν από την ίδια την KGB και στην οποία τελικά θα γινόταν και η σύλληψη του 6ου γενικού γραμματέα του ΚΚΣΕ και τελευταίου ηγέτη της Σοβιετικής Ένωσης. Τις μέρες εκείνες ο Gary Kasparov στο CNN δήλωνε πως "το πραξικόπημα δε θα αντέξει παρά μερικές ημέρες, αυτό είναι το τέλος της Σοβιετικής Αυτοκρατορίας".

Διαβάζοντας αυτή την πολύ φιλόδοξη προσπάθεια του Soltis, παρατηρεί κανείς αυτήν την τόσο ιδιόρρυθμη διασύνδεση μεταξύ των πολιτικών εξελίξεων στη Σοβιετική Ένωση όλο το χρονικό διάστημα της ύπαρξής της και ενός απλού παιχνιδιού που παίζεται σε 64 τετράγωνα, ενός παιχνιδιού που αποτελούσε απλά ένα πνευματικό άθλημα, για πολλούς ίσως και τέχνη και που έγινε επιστήμη και ιδεολογία στα χέρια ενός πολιτικού ρεύματος που εξουσίαζε τον μισό πλανήτη. Ας ακολουθήσουμε την χρονολογική σειρά που ακολουθεί και ο συγγραφέας. Αρχίζουμε με τα πρώτα δειλά βήματα μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση όταν και οι σκακιστές διασκορπισμένοι σε μια απέραντη χώρα που έβγαινε από την περιπέτεια του Α' Παγκοσμίου Πολέμου και τις κοινωνικές αναταραχές που οδήγησαν στην πτώση του Τσάρου σιγά-σιγά αρχίζουν να μαζεύονται και να διοργανώνουν τα πρώτα τουρνουά στη Μόσχα και την Αγία Πετρούπολη και το πρώτο πρωτάθλημα Σοβιετικής Ένωσης (4-24 Οκτωβρίου 1920) που βρίσκει νικητή τον Alexander Alekhine. Ο Alekhine ήδη είχε κάποια προβλήματα με τις αρχές καθώς μετά από μία εκ των ανακαταλήψεων της Οδησσού από τα στρατεύματα του Τρότσκυ κατά τον εμφύλιο μεταξύ των Λευκών και των Μπολσεβίκων είχε ανακριθεί από την Cheka κατηγορούμενος για αντι-Σοβιετικές δραστηριότητες ενώ με αφορμή μια ανώνυμη καταγγελία που έφτασε από την Οδησσό και υποστήριζε πως είχε εισπράξει 100.000 ρούβλια από πράκτορες του Denikin, στις 21 Φεβρουαρίου 1921 σε μια σπάνια για τις εποχές εκείνες στιγμή καταφέρνει να πείσει για την αθωότητά του τους ανακριτές της Cheka που τον είχαν καλέσει για δεύτερη φορά. Μετά το θαύμα αυτό - γιατί μόνο ως θαύμα μπορεί να χαρακτηριστεί το γεγονός πως κάποιος επιβίωσε δύο ανακρίσεων στα χέρια της μυστικής υπηρεσίας των μπολσεβίκων και προπομπού της KGB - και περίπου ένα μήνα αργότερα θα παντρευόταν μια Ελβετίδα δημοσιογράφο, της Anneliese Ruegg. Τον Μάιο θα έφευγε για πάντα στο εξωτερικό.

Ο άνθρωπος που αποτέλεσε το μακρύ χέρι του καθεστώτος στα ζητήματα που αφορούσαν το σκάκι και αυτός που εισήγαγε το σλόγκαν "Δώστε το σκάκι τις μάζες" ήταν ο φοβερός και τρομερός Nikolai Vasilyevich Krylenko. Από το 1924 μέχρι το 1938, o Krylenko ήταν ο άνθρωπος από τον οποίον περνούσαν όλες οι αποφάσεις, ο άνθρωπος του οποίου η φιλία αποτελούσε εχέγγυο ασφάλειας και η δυσμένεια ένα εισιτήριο χωρίς επιστροφή, είτε προς τα γκούλαγκ είτε προς το θάνατο. Ο ίδιος έπεσε θύμα των Σταλινικών εκκαθαρίσεων στα χρόνια του Τρόμου, ενώ κατά τη διάρκεια της "βασιλείας" του, το σκάκι στη χώρα γιγαντώθηκε. Το διεθνές τουρνουά του 1925 παρακολούθησαν συνολικά περίπου 50.000 θεατές. Ο σκακιστικός πυρετός στη Σοβιετική ένωση ανέβασε τον αριθμό των εγγεγραμμένων σκακιστών σε 150.000 το 1929. Μέχρι το 1934 είχαν ξεπεράσει τις 500.000 ενώ στο πρωτάθλημα των συνδικάτων που διεξήχθη το 1935, μεταξύ 106 επαγγελματικών ομάδων, αγωνίστηκαν συνολικά 700.000 άνθρωποι, αριθμός που ξεπερνούσε τον αριθμό των σκακιστών όλου του υπόλοιπου κόσμου. Ενώ μετά το 1935 εμφανίστηκε στο προσκήνιο ο Mikhail Botvinnik, ο άνθρωπος που περισσότερο από κάθε άλλον αντιπροσώπευε το πρότυπο του Νέου Σοβιετικού Ανθρώπου στο χώρο του σκακιού.

Ο Soltis αφιερώνει ένα ξεχωριστό κεφάλαιο στην εποχή του Τρόμου που αρχίζει με τη δολοφονία του Sergei Kirov, πρώτου γραμματέα του κομμουνιστικού κόμματος στο Λένινγκραντ, το Δεκέμβριο του 1934. Το περιβόητο Άρθρο 58 που αποτέλεσε το νομικό πάτημα για όλες τις εκκαθαρίσεις είχε όσο αόριστη διατύπωση χρειαζόταν έτσι ώστε να επιτευχθεί η εξαφάνιση όλων των εχθρών του Στάλιν και της πολιτικής του σε όλες τις μορφές της κοινωνικής ζωής της Σοβιετικής Ένωσης και το σκάκι δε θα μπορούσε να μείνει απ έξω. Ανάμεσα στα θύματα ήταν ο Leonid Salkind, διάσημος συνθέτης σπουδών και προβλημάτων, ο Konstantin Shukevich-Tretyakov, o Mikhail Shebarshin, δεύτερος πίσω από τον Botvinnik στον ημιτελικό του πρωταθλήματος Λένινγκραντ του 1926, ο συνθέτης προβλημάτων Mikhail Barulin, υπεύθυνος για τις στήλες προβλημάτων του 64 και του Shakhmaty v USSR κατά τη δεκαετία του 30, ο οποίος καταδικάστηκε βάση του Άρθρου 58 επειδή είπε ένα αντι-Σοβιετικό ανέκδοτο και πέθανε στη φυλακή τον Μάιο του 1943, ο Pyort Izmailov που εκτελέστηκε το 1937 μετά από δίκη 20 λεπτών κατηγορούμενος ως συνωμότης και μέλος μιας τροτσκιστικής ομάδας που σκοπό είχε να δολοφονήσει τον Στάλιν και πολλοί άλλοι. Οι περισσότεροι εξ αυτών αποκαταστάθηκαν στα χρόνια του Νικίτα Χρουστσόφ. Το κομμάτι του βιβλίου που αναφέρεται σε αυτά τα γεγονότα είναι από τα πιο ενδιαφέροντα.

Το συγκλονιστικότερο κεφάλαιο όμως του βιβλίου έρχεται λίγο αργότερα. Είναι αυτό που διηγείται τη μοίρα των Σοβιετικών Σκακιστών κατά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Αντί περιγραφής, ένα απόσπασμα: "Κατά τη διάρκεια του φοβερού χειμώνα του 1941, η πείνα και η εξάντληση κυριαρχούσαν στους δρόμους του Λένινγκραντ. Περισσότεροι από 50.000 ήταν οι νεκροί του Δεκεμβρίου ενώ στους επόμενους δύο μήνες πέθαιναν κατά μέσο όρο 4.000 άνθρωποι την ημέρα. Ένας ανερχόμενος αξιωματούχος του κόμματος, ο Alexey Kosigin, είχε εντολή να μεταφέρει περίπου το ένα τέταρτο του πληθυσμού της πόλης πάνω από την παγωμένη λίμνη Ladoga. Από τις 12 Ιανουαρίου μέχρι τις 12 Απριλίου του 1942, 539.500 άνθρωποι άφησαν πίσω τους την πόλη του Λένινγκραντ καθ αυτό τον τρόπο"

"Αλλά τίποτα δεν είχε γίνει γνωστό για την τύχη του μεγάλου γέρου του σκακιού της πόλης, του Pyotr Romanovsky. Για κάποιο καιρό οι τέσσερις κόρες του πηγαίνανε μέχρι την κουζίνα της Αθλητικής Επιτροπής για σούπα και για να παραλάβουν τις 4.5 ουγγιές ψωμί που δικαιούταν κάθε κάτοικος της πόλης. Κάποια στιγμή όμως ήταν πλέον πολύ εξαντλημένες για να φύγουν από το "εξοχικό" της οικογένειας Romanovsky στο νησί Krestovsky όπου η οικογένεια επιβίωνε τρώγοντας σούπα από φλούδες πατάτας. Όταν την άνοιξη του 1942, μια ομάδα διάσωσης έφτανε στο νησί δεν είχε μείνει τίποτα εκτός από βιβλία και σημειωματάρια. Όλα τα έπιπλα είχαν χρησιμοποιηθεί για να διατηρήσουν αναμμένη τη φωτιά όσο γίνεται περισσότερο. Μέσα στο σπίτι, το μόνο ζωντανό ανθρώπινο πλάσμα ήταν ο 49χρονος Romanovsky, ημιλιπόθυμος, φορώντας το παλτό και το καπέλο του, καθόταν με μια πένα στο χέρι. Δίπλα του ένα σημειωματάριο ανοιγμένο σε μια σελίδα με ημερομηνία 31 Ιανουαρίου που περιέγραφε την τραγική μοίρα της οικογένειας του."

"'Τις τελευταίες 20 ημέρες χάθηκε όλη η οικογένειά μου. 6 Ιανουαρίου 1942, Asya (56). 10 Ιανουαρίου, Svetlana (17). 14 Ιανουαρίου, Anya (5). 22 Ιανουαρίου, Rogned. 26 Ιανουαρίου, Kira. Γιατί ζω ακόμα?' Ο Romanovsky είχε αρχίσει να καταγράφει τις παρτίδες του και κάθε τόσο έβγαινε στη βεράντα για όσο του επέτρεπε το κρύο και θρηνούσε πάνω από τα πτώματα της γυναίκας του και των παιδιών του. Έχασε τις αισθήσεις του λίγο αφότου τον βρήκαν οι διασώστες. Τον έβαλαν σε ένα τρένο που πήγαινε ανατολικά. Στο Alexandrov τον βρήκε ο Alatortsev και τον έβαλε στο τοπικό νοσοκομείο, ετοιμοθάνατο. Τέσσερις ημέρες αργότερα ξαναβρήκε τις αισθήσεις του. Η τραγική αυτή φιγούρα έκανε νέα πολυμελή οικογένεια και έζησε μέχρι την 1η Μαρτίου του 1964 όταν και πέθανε στη Μόσχα"

Μετά από αυτό το κεφάλαιο μπαίνουμε σε πιο γνωστά γεγονότα και πιο ήσυχες εποχές. Η άνοδος του Botvinnik στο θρόνο του παγκόσμιου πρωταθλητή, Brostein, Smyslov, Tal, Petrosian, Spassky και η μεγάλη απειλή, ο Robert Fischer. Οι αλλαγές στις δομές της σκακιστικής διοίκησης, τα προπονητικά προγράμματα και η παρουσία του έτερου - μετά τον Krylenko - φοβερού σκακιστικού παράγοντα που τόσο σημαντικό ρόλο έπαιξε στην εξέλιξη των πραγμάτων, του Victor Baturinsky. Το πρόβλημα Korchnoi, o Gary Kasparov και η παρακμή των τελευταίων πρωταθλημάτων Σοβιετικής Ένωσης. Ας μη σταθούμε περισσότερο σε αυτά τα έτσι κι αλλιώς γνωστά στους περισσότερους, άλλωστε για την περίοδο μετά το 1945 θα παρουσιαστούν και άλλα βιβλία σε επόμενα μέρη της σειράς. Εδώ έχουμε απλώς μια καλογραμμένη συντομευμένη ιστορία του μεταπολεμικού Σοβιετικού Σκακιού. Το πρώτο μισό όμως - μέχρι και τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο - αποτέλεσε ένα από τα πιο ενδιαφέροντα και συγκλονιστικά αναγνώσματα με θέμα το σκάκι που έχω διαβάσει.

Andrew Soltis

Soviet Chess 1917-1991

McFarland & Company Inc. Publishers, 2000

(Τέλος δεύτερου μέρους)