Θα αναβιώσω κάποιες από τις παλιές στήλες του μπλογκ. Καταρχήν θα συνεχίσω την "Ορολογία Προβληματιστών" γιατί είναι κρίμα να μείνει στη μέση. Θα επανέλθουν τα Computer Chess Notes αναβαθμισμένα ενώ και η στήλη "Σήμερα από το διαδίκτυο" θα εμφανιστεί και πάλι, αυτή τη φορά ίσως πιο επικεντρωμένη σε βίντεο καθώς τα τελευταία χρόνια μπορεί κανείς να απολαύσει σκακιστικά βιντεάκια σε καθημερινή βάση.
Παρακαλώ αν έχετε οποιαδήποτε πρόταση θεματολογίας γράψτε στα σχόλια αυτής της ανάρτησης. Μη διστάζετε, στη χειρότερη περίπτωση αν δεν μου αρέσει ένα θέμα δε θα το πιάσω.
Δίσταζα να αρχίσω μια σειρά αναρτήσεων σε σχέση με το σκάκι δι αλληλογραφίας όπως παίζεται στη σύγχρονη εκδοχή του, θεωρώντας πως ενδιαφέρει ελάχιστα. Οι Έλληνες ενεργοί παίκτες - τουλάχιστον στα επίσημα τουρνουά της ICCF - είναι μετρημένοι στα δάχτυλα, ενώ και στο παρελθόν αν δεν κάνω λάθος, το παραδοσιακό σκάκι δι αλληλογραφίας μέσω ταχυδρομείου δεν ήταν ποτέ δημοφιλές στα μέρη μας. Παρόλα αυτά, με έκπληξή μου μερικοί συμπαίκτες μου στα τουρνουά της Αθηνάς μου είπαν πως θα τους ενδιέφερε να διαβάσουν κάτι ανάλογο - μου το είπαν πάνω από δύο άνθρωποι που τους θεωρώ κρίσιμη μάζα για ένα μπλογκ σαν και αυτό. Επίσης, πολλές φορές τα σχόλια που ακούω για το πώς χρησιμοποιεί ο κόσμος τις σκακιστικές μηχανές μου διαλύουν το νευρικό σύστημα και μου δίνεται η δυνατότητα να βγάλω το άχτι μου σε αυτά τα άρθρα εξηγώντας με τις μέτριες γνώσεις μου πάνω στο αντικείμενο έστω κάποια βασικά πράγματα. Αυτό δε σημαίνει ότι τα σημειώματα αυτά θα καταλήξουν - ή καταντήσουν - να είναι ένας τεχνοκρατικός μονόλογος πάνω στα engines. Ελπίζω να έχουν και λίγο σκάκι μέσα, αλλά - όπως συνηθίζεται στο μπλογκ αυτό - και λίγη ιστορία. Αραιά και που, θα βάζω και μερικές θέσεις προς ανάλυση στις οποίες θα επιτρέπεται - έως και επιβάλλεται - η χρήση engine, μήπως θελήσει κάποιος να προσπαθήσει να ασχοληθεί και πρακτικά με το ζήτημα.
Υποχρεωτικά πρέπει να ξεκινήσουμε κάνοντας έναν σαφή και σημαντικό διαχωρισμό. Το σκάκι δι αλληλογραφίας χωρίς τη χρήση σκακιστικών μηχανών δεν έχει καμία σχέση με αυτό που παίζεται στις επίσημες διοργανώσεις της παγκόσμιας ομοσπονδίας, στις οποίες δεν απαγορεύεται απολύτως τίποτα ως βοήθημα. Το μόνο πράγμα που απαγορεύεται είναι η δημοσιοποίηση παρτίδας που δεν έχει τελειώσει ακόμα. Η βοήθεια ανθρώπων είναι αυτή που απαγορεύεται - όσο μπορεί να ελεγχθεί κάτι τέτοιο - και όχι η χρήση οποιουδήποτε λογισμικού, οποιασδήποτε βάσης δεδομένων και οποιουδήποτε βιβλίου. Ο όρος Corr που θα χρησιμοποιώ από δω και μπρος θα σημαίνει αυτό το σκάκι και όχι το παραδοσιακό. Υπάρχουν αρκετοί servers στους οποίους απαγορεύεται η χρήση engines, αλλά όπως και σε όλα τα πράγματα, αν ένας κανόνας είναι αδύνατο να επιβληθεί, είναι λίγο γελοίες οι απόπειρες διατήρησής του. Στους δύο σημαντικότερους servers που παίζεται Corr, σε αυτόν της παγκόσμιας ομοσπονδίας ICCF αλλά και στον LSS server, οι παρτίδες παίζονται με χρήση μηχανών. Στον δεύτερο υπάρχουν και τουρνουά στα οποία απαγορεύεται και επειδή ακριβώς εκεί όντως κανείς δε χρησιμοποιεί, αφού έχει τα κανονικά τουρνουά για να παίξει κανονικό Corr, κανείς δεν κλέβει. Αν κάποιος θέλει να παίξει Correspondence σκάκι χωρίς μηχανές, θα του πρότεινα να το κάνει εκεί για να μην έχει πάντα την υποψία ότι κάποιος τον κοροϊδεύει. Όπως μπορεί να αντιληφθεί ο καθένας, το να παίζεις αναλύοντας με το χέρι ενάντια σε κάποιον που αναλύει με το μηχανάκι, είναι πολύ κρίμα και στερείται νοήματος.
Το φυσικό ερώτημα που προκύπτει μετά από όλα αυτά - ένα ερώτημα το οποίο καλούμαι συνεχώς να απαντώ σε σκακιστές που με ρωτούν - είναι το γιατί λέμε ότι παίζουμε εμείς αφού παίζουν οι μηχανές. Οι περισσότεροι πιστεύουν πως στο Corr, ένας παίκτης παίζει απλώς αυτό που του δίνει ως πρώτη επιλογή το μηχανάκι του. Οι πιο "προχωρημένοι" - και επίσης ταξικά τοποθετημένοι - δηλώνουν ότι προφανώς θα κερδίσει αυτός που έχει πιο ισχυρό υπολογιστή. Δυσκολεύονται να πιστέψουν μάλιστα ότι εγώ παίζω απλώς με έναν i7 τετραπύρηνο της σειράς, πόσο μάλλον το ότι κάποιες παρτίδες τις "μεταφέρω" μερικές φορές και σε έναν netbook της συμφοράς, όταν καταλαβαίνω πως για αυτές τις θέσεις, το καλό hardware δεν έχει να μου προσφέρει τίποτα. Ελπίζω πως στη συνέχεια των άρθρων αυτών - και μέσα από παραδείγματα - θα γίνει φανερό το ότι η πραγματικότητα απέχει παρά πολύ από αυτό το σχήμα σκέψης.
Όταν άρχισα να παίζω Corr, τον Σεπτέμβριο του 2013, ως πρώτο βήμα κατανόησης του κόσμου αυτού, κατέβασα παρτίδες κορυφαίων παικτών - σύγχρονων αφού είχα ήδη στην κατοχή μου συλλογές παλαιών παρτίδων από την εποχή όμως που δεν υπήρχαν engines ή ήταν ακόμη πολύ αδύναμα. Προχώρησα σε κάτι που μου φάνηκε πολύ λογικό τότε. Έβαλα τις παρτίδες σε engines για να δω το περιβόητο - έγινε και feature στην καινούρια Chessbase μαθαίνω - Engine Correlation σε τί επίπεδα κυμαίνεται.. Engine Correlation είναι ένας όρος που απλώς μας δίνει το ποσοστό των κινήσεων ενός παίκτη που ταυτίζεται με την πρώτη ή και τη δεύτερη επιλογή μιας μηχανής. Η μόνη χρήση του από το γενικό σκακιστικό πληθυσμό σήμερα είναι το να προσπαθεί να εντοπίσει "κλέφτες" στα κανονικά τουρνουά. Θλιβερό αλλά αυτή είναι η πραγματικότητα. Κάνοντάς το συστηματικά αυτό για μία εβδομάδα περίπου κατέληξα στα απρόσμενα για μένα - τότε - εξής αποτελέσματα: 1ον) Τα ποσοστά ταύτισης των κινήσεων των κορυφαίων παικτών με τα engines είναι εντυπωσιακά χαμηλά όταν παίζουν ισάξιοι παίκτες μεταξύ τους και όσο η παρτίδα παραμένει ισόρροπη. Όταν κάποιος αποκτούσε πλεονέκτημα στη θέση, το ποσοστό εκτοξευόταν μέχρι να φτάσουμε στα φινάλε όπου έπεφτε και πάλι χαμηλά. 2ον) Ένα engine έδινε διαφορετικές πρώτες επιλογές σε ένα Depth A από ότι σε ένα Depth B σε πολύ μεγάλο βαθμό, ακόμα και αν τα Α και Β ήταν σχετικά κοντά μεταξύ τους. 3ον) Τα engines μεταξύ τους σε ισορροπημένες θέσεις είχαν τεράστιες διαφορές ως προς την Principal Variation τους, διαφορές που ελαχιστοποιούνταν όσο η μία πλευρά ή η άλλη αποκτούσαν πλεονέκτημα στη θέση.
Πολύ γρήγορα από το πρώτο συμπέρασμα αυτής της διαδικασίας έφτασα σύντομα στο σημείο να καταλάβω πως ένας ισχυρός παίχτης Corr παίζει πολύ ισχυρότερα από μια σκακιστική μηχανή. Τα άλλα δύο συμπεράσματα με οδήγησαν σε μια άβολη κατάσταση, κατά την οποία έπρεπε κάθε φορά που κάποιος σκακιστής στα τουρνουά μου έλεγε πως ο υπολογιστής δίνει την Α κίνηση στην τάδε θέση, να κάνω προσπάθειες για να μην ρωτώ συνεχώς ι) ποιό engine, ιι) με ποιές ρυθμίσεις και ιιι) σε ποιό depth. Όλα μπερδεύτηκαν ακόμα περισσότερο όταν συνειδητοποίησα πώς εκτός του να βάζει κανείς μια θέση και να αφήνει τον υπολογιστή για ώρα μέχρι να καταλήξει σε μία κίνηση (και σε μία Principal Variation) ή σε x προτάσεις (1η επιλογή, 2η επιλογή κ.ο.κ.) και αντίστοιχο αριθμό βαριαντών, εκτός δηλαδή από αυτό που ονομάζουμε Infinite Analysis Mode, υπάρχουν και άλλοι τρόποι ανάλυσης θέσεων - αυτό που πολλοί ισχυροί OTB (over the board, κανονικό σκάκι δηλαδή) παίκτες ονομάζουν "βοηθάω τον υπολογιστή".
Οι τεχνικές με τις οποίες μπορεί κανείς να "βοηθήσει" τον υπολογιστή, τα εργαλεία που έχουν φτιαχτεί για να αυτοματοποιούν κομμάτια αυτής της διαδικασίας - όπως το περιβόητο IDEA Module που υπάρχει στο λογισμικό Aquarium, άλλες τεχνικές με τις οποίες μπορεί να χρησιμοποιηθούν οι προτάσεις μιας μηχανής για να "βοηθήσουν" μία άλλη (π.χ. Carouseling), τεχνικές εντοπισμού φρουρίων (fortresses), ο ορισμός της έννοιας βαριάντα-τούνελ (Tunnel Variation), η ανάλυση Monte-Carlo και πολλά ακόμα, άνοιξαν έναν καινούριο θαυμαστό κόσμο για μένα και εν πολλοίς εξήγησαν το πώς γίνεται η διασπορά των παιχτών στις περιοχές rating. Είναι προφανές πως για να προχωρήσει κανείς στο σύγχρονο Corr πρέπει να καταλάβει το τί σημαίνουν και πώς λειτουργούν όλα αυτά και να μάθει να χρησιμοποιεί τα εργαλεία με τον σωστό τρόπο. Επίσης, πρέπει να ξέρει να συντηρεί βάσεις δεδομένων παρτίδων - και εδώ υπάρχουν πολλές σχολές ως προς το πόσες σε αριθμό διακριτές βάσεις πρέπει να είναι αυτές αλλά και τη σχέση ποιότητας/ποσότητας των παρτίδων που περιέχουν -, να φτιάξει ένα ρεπερτόριο ανοιγμάτων τέτοιου επιπέδου που μπροστά του τα ρεπερτόρια των σκακιστών της super-elite ωχριούν (με την επισήμανση βέβαια πως αυτοί τα μαθαίνουν απ έξω, κάτι αφάνταστα δύσκολο) και να τηρεί απαρέγκλιτα μια σειρά επαναλαμβανόμενων ελέγχων για να μην κάνει κάτι που ακούγεται αστείο, αλλά συμβαίνει αρκετά συχνά. Να μην αναλύει δηλαδή λάθος θέση!
Όλα αυτά σταδιακά έχω σκοπό να τα αναπτύξω στη συνέχεια, αλλά πρώτον, αυτή η εισαγωγή ήδη έχει ξεχειλώσει αρκετά και δεύτερον, μπορεί οι λίγοι αναγνώστες αυτού του μπλογκ να ζητήσουν να μην ολοκληρωθεί αυτό το βασανιστήριο. Ως κατακλείδα του παρόντος, ας βάλουμε μια θεσούλα για ορεκτικό.
Θέση Corr #1
Τα μαύρα είναι καλύτερα και έχουν την κίνηση. Ψάχνουμε σχέδιο νίκης.
Στις 24 Μαρτίου 1946, στο Εστορίλ της Πορτογαλίας, πέθανε ο Alexander Alekhine, βγάζοντας από τη δύσκολη θέση πολλούς - και κυρίους τους Σοβιετικούς - ως προς το τί θα γίνει με τον παγκόσμιο τίτλο. Ο βίος και η πολιτεία του Alekhine κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο και η φιλογερμανική του στάση, αποτελούσαν κόκκινο πανί για μεγάλο κομμάτι του σκακιστικού κόσμου και οι εκκλήσεις για απόλυτο εμπάργκο εναντίον του και ουσιαστικά παραμερισμό του ως προς την πορεία του παγκόσμιου τίτλου ήταν αναρίθμητες. Ο θάνατός του άνοιξε το δρόμο και έτσι τελικά - μετά από μία σειρά επαφών που απαιτούσαν διπλωματικό χειρισμό αλλά και παλινωδίες - φτάσαμε στο ματς-τουρνουά του 1948 (Χάγη/Μόσχα) και την ανέλιξη του Botvinnik στο θρόνο. Συμπτωματικά εκτός από τον άντρα παγκόσμιο πρωταθλητή, ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος πήρε μαζί του και τη γυναίκα Παγκόσμια Πρωταθλήτρια - την πρώτη αναγνωρισμένη παγκόσμια πρωταθλήτρια της ιστορίας, την Βρετανίδα Vera Menchik, η οποία στα χνάρια μιας άλλης ισχυρής σκακίστριας προερχόμενης από την Αυστραλία και κάτοικο Ουαλίας, της Mary Houlding (για την οποία έχω γράψει εδώ), κέρδισε το πρώτο παγκόσμιο τίτλο το 1927 και τον υπερασπίστηκε με επιτυχία έξι φορές, δύο εκ των οποίων απέναντι στη Γερμανίδα Sonja Graf, μαθήτρια του Tarrasch. Ο θάνατος τη βρήκε στα 38 της, λίγους μήνες πριν το τέλος του πολέμου, στις 27 Ιουνίου του 1944, όταν το σπίτι της στο Clapham του Νότιου Λονδίνου έγινε στόχος βομβαρδισμού της Luftwaffe.
Έτσι, όπως και στους άντρες, έπρεπε να λυθεί το πρόβλημα με κάποιο τουρνουά πριν περάσουμε στο σύστημα των ματς διεκδικητών. Στην περίπτωση αυτή διοργανώθηκε τουρνουά 16 σκακιστριών πουλ μονού(!) γύρου στη Μόσχα το Δεκέμβριο του 1949. Επισήμως ήταν το 8ο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα Γυναικών, στην ουσία το πρώτο της νέας εποχής, όπου η ατομική πρωτοβουλία και οι πατρόνες-χρηματοδότες έδωσαν τη θέση τους στον οργανισμό-ομπρέλα, στη FIDE. Ενώ στις προηγούμενες δεκαετίες, η μόνη χώρα που διοργάνωνε συστηματικά ατομικά πρωταθλήματα Γυναικών ήταν η Μεγάλη Βρετανία - στη Σοβιετική Ένωση από το 1927 έως το 1945 έγιναν μόνο 5 τον αριθμό, σε αυτό το τουρνουά υπήρχε μόνο μία Βρετανίδα, η άγνωστη σήμερα Eileen Betsy Tranmer, ενώ οι Σοβιετικές ήταν τέσσερις και κυριάρχησαν καταλαμβάνοντας τις 4 πρώτες θέσεις. Παγκόσμια Πρωταθλήτρια - παρά την ήττα-έκπληξη από την Αμερικανίδα Gisela Kahn Gresser - αναδείχθηκε η Lyudmila Rudenko ενώ ακολούθησαν οι Olga Rubtsova και Elisaveta Bykova, που έμελλε να πάρουν και αυτές τον τίτλο τα προσεχή χρόνια. Άρχιζε η εποχή της Σοβιετικής κυριαρχίας, η οποία στην περίπτωση του γυναικείου σκακιού ήταν απόλυτη και κράτησε μέχρι το 1991, καθώς στις γυναίκες δεν προέκυψε φαινόμενο Fischer.
Η Rudenko κατά τη Nona Gaprindashvili που έγραψε γι αυτήν στο βιβλίο της I prefer risk (Предпочитаю риск, αμετάφραστο στα Αγγλικά εξ όσων γνωρίζω, αποσπάσματα εδώ) άρχισε να συμμετέχει σε τουρνουά το 1926 και έπαιξε σε 17 πρωταθλήματα ΕΣΣΔ και το ισχυρότερο στοιχείο της ήταν το τακτικό παιχνίδι. Η σκακιστική της παιδεία διαμορφώθηκε πριν την Επανάσταση και είχε ελλείψεις ως προς το ποζισιονέλ παιχνίδι, αλλά αυτή η ιδιαιτερότητά της την έκανε σχετικά ισχυρή σε μεικτά τουρνουά εναντίον αντρών παικτών με τους οποίους μπορούσε να ανταγωνιστεί σε περίπλοκες τακτικές/συνδυαστικές θέσεις. Έχασε τον τίτλο της σε ματς από την Elizaveta Bykova το 1953 με σκορ 8-6, ενώ στο ματς-τουρνουά του 1956 κατά το οποίο παίχτηκαν 3 μίνι-ματς μεταξύ των Rubtsova, Bykova, Rudenko μετά από απόφαση της FIDE, κατετάγη με διαφορά 3η και από τότε δεν αγωνίστηκε ξανά στο κορυφαίο επίπεδο. Ήταν μαθήτρια του Peter Romanowsky πριν το πόλεμο, ενώ μετά και κατά τα χρόνια της παραμονής της στην κορυφή, μελετούσε με τον Alexander Tolush (τον πιο γνωστό εκ των δασκάλων του Spassky) και τον Grigory Levenfish.
Η τέταρτη - και συγκριτικά πιο άσημη - Σοβιετική παίκτρια αυτού του πρωταθλήματος, η Valentina (Byelova) Borisenko, γεννήθηκε στο Τσερέποβετς, στις όχθες του Sheksna, παραπόταμου του Βόλγα και πέθανε στην Αγία Πετρούπολη το 1993. Κατέκτησε το πρωτάθλημα ΕΣΣΔ 5 φορές και έτσι παρά το γεγονός πως δεν έγινε ποτέ παγκόσμια πρωταθλήτρια, μοιράζεται το ρεκόρ κατακτήσεων του πρωταθλήματος ΕΣΣΔ μαζί με τη Nona Gaprindashvili. Έχει αναδειχθεί 7 φορές πρωταθλήτρια Leningrad και 4 φορές πρωταθλήτρια της Ρωσικής Δημοκρατίας. Πριν το τουρνουά του 1949 είχε συμμετάσχει στο ματς 12 σκακιέρων μέσω ραδιοφώνου που είχε διεξαχθεί το 1946 μεταξύ Μεγάλης Βρετανίας και Σοβιετικής Ένωσης ως μία εκ των δύο γυναικείων σκακιέρων της ΕΣΣΔ αγωνιζόμενη με το πατρικό της επώνυμο, ως Byelova - ή έτερη Σοβιετική ήταν η Rudenko. Κέρδισε 2-0 την Eileen Betsy Tranmer.
Στα επόμενη μέρη αυτού του αφιερώματος θα αναφερθούμε ξεχωριστά στις Rudenko, Bykova και Rubtsova αφού κυριάρχησαν στο παγκόσμιο στερέωμα. Ας δούμε συνοπτικά τώρα ποιες ήταν οι υπόλοιπες - μη Σοβιετικές παίκτριες του τουρνουά του 1949/50 - και πώς έφτασαν να παίζουν σε αυτό. Σε αντίθεση με τον αυθαίρετο τρόπο με τον οποίον έγινε η επιλογή των παικτών στο ανδρικό ματς-τουρνουά του 1948, εδώ είχαμε σε λειτουργία ένα συμφωνημένο σύστημα προκρίσεων μέσω Εθνικών Πρωταθλημάτων. Βέβαια η Σοβιετική Ένωση είχε 4 θέσεις στο τουρνουά, οι ΗΠΑ 2 και οι υπόλοιπες χώρες που μπήκαν στο σύστημα αυτό μόνο 1, αλλά θεωρήθηκε πως αυτό αντικατόπτριζε τις αναλογίες ισχύος των παικτριών της εποχής. Οι Σοβιετικές επιβεβαίωσαν το προνόμιό τους κατακτώντας τις 4 πρώτες θέσεις στο τελικό τουρνουά - όπως είπαμε παραπάνω - οι Αμερικανίδες όχι και τόσο καθώς η Gresser παρά τη νίκη της επί της Rudenko κατετάγη 12η με 5/15 και η έτερη Αμερικανίδα Mona May Karff επίσης με 5/15, 14η μετά την άρση των ισοβαθμιών.
Παίρνοντας με τη σειρά, από την 5η θέση των τελικών αποτελεσμάτων και κάτω, βρίσκουμε την Ανατολικο-Γερμανίδα Edith Keller-Herrmann, 10 φορές συνολικά πρωταθλήτρια της χώρας της και με συμμετοχές σε Γυναικείες Ολυμπιάδες στη συνέχεια, την Tranmer την οποία ήδη έχουμε αναφέρει και την Γαλλίδα Chantal Chaudé de Silans. Η Γαλλίδα έμελλε να γράψει ιστορία λίγους μήνες αργότερα, καθώς ως μέλος της (αντρικής) εθνικής Γαλλίας ήταν η πρώτη γυναίκα που αγωνίστηκε ποτέ σε σκακιστική Ολυμπιάδα, στο Dubrovnik, ενώ από το 1970 και μετά υπηρέτησε ως πρόεδρος του σκακιστικού συλλόγου Kaissa του Παρισίου από τον οποίον ξεπήδησε ο Joel Lautier. Κατά τον πόλεμο, συμμετείχε στη Γαλλική Αντίσταση.
Ακολούθησε η Ολλανδέζα Fenny Heemskerk στην 8η θέση (παρά τις νίκες της επί των Rubtsova και Borisenko) και η Ιταλίδα Clarice Benini. Langos (Ουγγαρία), Maria Itturalde (Cuba), Gresser, Nina Belska (Τσεχοσλοβακία), Karff, Larsen (Δανία) και Hermanowa (Poland) συμπλήρωσαν το τουρνουά από την 10η έως την 16η θέση. Το τουρνουά της Μόσχας προσέλκυσε μεγάλο ενδιαφέρον και συχνοί επισκέπτες στο χώρο των αγώνων ήταν μεταξύ άλλων οι Smyslov, Kotov, Bronstein, Flohr, Lilienthal, ενώ στην τελετή έναρξης χαιρέτισε ο αντιπρόεδρος της FIDE Ragozin και ο παγκόσμιος πρωταθλητής Botvinnik.
Οι παρτίδες διασώζονται και είναι συγκεντρώμενες εδώ
Ο μεγαλύτερος θρύλος στο χώρο των προπονητών σκακιού μετά από μία σειρά εξαιρετικών και πάρα πολύ δύσκολων εγχειριδίων, μας χάρισε το πρώτο μέρος της αυτοβιογραφίας του στην Russell Enterprises μέσα στο 2014. Το βιβλίο δεν προορίζεται για να διαβαστεί από το σύνηθες αναγνωστικό κοινό του Dvoretsky, αλλά από τους λάτρεις της σκακιστικής ιστορίας και κυρίως της Σοβιετικής Σκακιστικής Ιστορίας. Από αυτούς, θα διαβαστεί οπωσδήποτε μονορούφι, καθώς είναι δύσκολο να το αφήσει κανείς από τα χέρια του, αν το αρχίσει.
Ο Mark Izrailovich Dvoretsky γεννήθηκε στη Μόσχα, στις 7 Δεκεμβρίου του 1947 και στο βιβλίο μας αφηγείται αποσπασματικά την πορεία του μέσα στο Σοβιετικό εκπαιδευτικό σύστημα τόσο σε ό,τι έχει να κάνει με τις σκακιστικές σπουδές του, όσο και με τις "κανονικές", όσο κανονικές μπορούν να χαρακτηριστούν αφού όπως αντιλαμβάνεται πολύ νωρίς ο αναγνώστης τα γρανάζια της γραφειοκρατίας και ο έντονος αντισημιτισμός του καθεστώτος, καθορίζουν με περίεργο τρόπο - και ένα μείγμα τύχης και κυνισμού - την πορεία του. Ο Dvoretsky έχει έναν ιδιαίτερο στυλ στις επικρίσεις του κατά του Σοβιετικού καθεστώτος, το οποίο χαρακτηρίζεται από χιούμορ και στωικότητα. Το βιβλίο βρίθει ανεκδότων, παροιμιών και ιστοριών που έχουν μεταφερθεί από στόμα σε στόμα, αυτών των τόσο χαρακτηριστικών αστείων ιστοριών που στις μέρες μας μπαίνουν κάτω από τη γενική ονομασία "Σοβιετικά ανέκδοτα". Παρόλα αυτά, σε κανένα σημείο του βιβλίου δεν νοιώθει κανείς ότι διαβάζει έναν φανατικό αντικομμουνιστή. Δεν έχουμε να κάνουμε με μια σκακιστική εκδοχή του Σολζενίτσιν εδώ, ούτε καν μία πιο ήπια εκδοχή του Κασπάροβ.
Κατά τα άλλα μας αφηγείται το πώς καταφέρνει και αποκρούει με επιτυχία τις νουθεσίες όλων όσων κατέχουν κάποια θέση που τον επηρεάζει που τον προτρέπουν να γίνει μέλος της Κομσομόλ, το πώς η τύχη τον βοηθά να αποφύγει τη στρατιωτική θητεία και τελικά το σε ποια πανεπιστημιακή σχολή καταλήγει, αφού η Εβραϊκή του καταγωγή του φράζει το δρόμο για πολλές εκ των δημοφιλέστερων. Εκεί μας παραθέτει και ένα από τα αγαπημένα μου "ανέκδοτα" του βιβλίου:
Στο τμήμα ανθρωπίνου δυναμικού, ένας νέος υποψήφιος βομβαρδίζεται από ερωτήσεις:
- Έχεις υπηρετήσει στο Τσαρικό Στρατό?
- Όχι
- Έχεις υπηρετήσει στο Λευκό Στρατό?
- Όχι
- Έχεις βρεθεί σε περιοχή υπό τον έλεγχο των Γερμανών?
- Όχι
- Έχεις αποτελέσει αντικείμενο έρευνας ή κατηγορούμενος σε δικαστήριο?
- Όχι
- Έχεις συγγενείς στο εξωτερικό?
- Όχι
- Εθνικότητα?
- (...) Ναι
Κάποια στιγμή περνάμε και σε αμιγώς σκακιστικές αναμνήσεις. Εκεί μέσα από σύντομα σημειώματα μαθαίνουμε για πολλούς γνωστούς και όχι τόσο γνωστούς παίκτες και προπονητές της περιόδου. Simagin, Balashov, Roshal, Kupreichik, Persits, Kuzmin, Tukmakov, Vaganian και αναρίθμητοι άλλοι της περιόδου 1965-1975. Υπάρχουν και παρτίδες ή αποσπάσματα παρτίδων που δεν είχαν βρει το δρόμο τους στα μέχρι τώρα βιβλία του Dvoretsky ή σε άλλα γνωστά βιβλία, όπως ας πούμε η παρτίδα Keres-Dvoretsky του 1973, μία μαχητική ισοπαλία. Τόσο ως σκακιστής αλλά και αργότερα ως προπονητής, ο Dvoretsky - σε αντίθεση με τους γνωστούς σύγχρονους προπονητές της super-elite όπως ο Chuchelov - δεν έδινε καμία βάση στο άνοιγμα. Αυτό σίγουρα του στοίχισε ως παίκτη αλλά όμως του έδωσε γερές βάσεις έτσι ώστε οι προπονητικές του μέθοδοι να μη χάνουν ποτέ την αξία τους όπως χάνει την αξία της μια καινοτομία αφού έχει παιχτεί. Ιδιαίτερο βάρος δίνει φυσικά ο συγγραφέας στις γνωριμίες του με τα ιερά τέρατα όπως τον Ταλ και τον Μποτβίνικ, μέχρι που κάποια στιγμή φτάνουμε και στα πιο γνωστά κομμάτια της ζωής του, τη συνεργασία του δηλαδή με τους Artur Yusupov και Sergei Dolmatov και όλη την πορεία που έστειλε τον πρώτο σχεδόν στην κορυφή του κόσμου. Πώς θα μπορούσαν να λείπουν οι δύο καθοριστικές παρτίδες του ματς Yusupov-Ivanchuk!
Μεγάλο κομμάτι του βιβλίου καταλαμβάνει και η μετα-Σοβιετική εποχή με τα ταξίδια του Dvoretsky στη Δύση και τα προπονητικά καμπ που συνδιοργάνωνε με τοπικές για την κάθε χώρα σκακιστικές προσωπικότητες, όπως και οι περιπέτειες του στο χώρο των σκακιστικών εκδόσεων που δεν ήταν πάντοτε χωρίς προβλήματα, τα οποία έφτασαν στην κορύφωσή τους όταν οι εκδόσεις Batsford πουλήθηκαν στην Chrysalis και ο Graham Burgess αποχώρησε για να φτιάξει τις εκδόσεις Gambit, με τους John Nunn και Murray Chandler - προβλήματα που κλιμακώθηκαν τόσο ώστε να καταλήξουν σε ανταλλαγή επιστολών μέσω του New In Chess.
Είναι αδύνατο μέσα σε ένα σημείωμα σαν και αυτό να καλυφθούν τα θέματα που καλύπτει το βιβλίο. Μέσα στις 400 σελίδες του πάνε και έρχονται εκατοντάδες σημαντικοί άνθρωποι του διεθνούς σκακιστικού χώρου και εξιστορούνται δεκάδες περιστατικά. Το σκακιστικό υλικό που περιέχει είναι περιορισμένο σε ποσότητα, αλλά απολαυστικό. Το κυριότερο, ο συγγραφέας εκτός από άριστη σκακιστική παιδεία σε όλους τους επιμέρους τομείς - πλην ίσως της θεωρίας των ανοιγμάτων - διαθέτει και πολύ γερή πένα. Απαραίτητο ανάγνωσμα και ίσως το κορυφαίο σκακιστικό βιβλίο της περσινής χρονιάς.
Ο Γεωργιανός GM Baadur Jobava είναι μια ειδική περίπτωση παίκτη αφού για το επίπεδο στο οποίο αγωνίζεται το σκάκι του είναι έντονα αντικομφορμιστικό και τα ανοίγματά του σχεδόν πρωτοφανή εδώ και πολλές δεκαετίες στο υψηλότερο επίπεδο. Ο τρόπος με τον οποίον προετοιμάζεται για το αρχικό στάδιο της παρτίδας αγνοώντας πολλές φορές τις εκτιμήσεις που δίνουν τα σκακιστικά προγράμματα πάνω στις προκύπτουσες θέσεις του ρεπερτορίου του εντυπωσιαζεί. Ζούμε μια εποχή κατά την οποία οι σκακιστικές μηχανές λατρεύονται περίπου ως θεότητες και η συστηματική αμφισβήτηση των εκτιμήσεών τους πάνω σε γενικές θέσεις - χωρίς "φρούρια" δηλαδή και ανάλογα ειδικά χαρακτηριστικά - θεωρείται αυτοκτονική. Στο παρόν σημείωμα γίνεται μια απόπειρα καταγραφής ενός κομματιού αυτού του ρεπερτορίου μέσα από πρόσφατες παρτίδες του Jobava, ο οποίος αποτελεί ιδιαίτερη συμπάθειά μου για την προσωπικότητα, το ταμπεραμέντο αλλά και το σκάκι που παίζει.
Ως αυθαίρετο χρονικό σημείο αφετηρίας του παρόντος έχω θέσει τα παγκόσμια πρωταθλήματα Blitz και Rapid του 2014 που έλαβαν χώρα τον Ιούνιο εκείνης της χρονιάς στο Ντουμπάι των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων. Κύριο λόγο αυτής της επιλογής αποτέλεσε το γεγονός πως στα συγκεκριμένα τουρνουά εμφανίστηκε "κατά συρροή" το σύστημα 1.d4 d5 (1...Nf6 2.Nc3 d5) 2.Nc3 Nf6 3.Bf4!?, ένα σύστημα που τώρα πια νομίζω με ασφάλεια πως μπορεί να ονομαστεί The Jobava Opening. Παρά τον ανορθόδοξό του χαρακτήρα λόγω της τοποθέτησης του λευκού ίππου στο c3, κάτι που βάση των κλασσικών αρχών τον καθιστά κακοτοποθετημένο, το σύστημα είναι το λιγότερο δηλητηριώδες και δεν έχει καμία σχέση με το σύστημα Veresov (3.Bg5!?) που έχει αποδειχτεί προ πολλού πως μάλλον στα μαύρα δίνει πιθανότητες πλεονεκτήματος από το στάδιο του ανοίγματος, παρά στα λευκά.
Διάλεξα τη συγκεκριμένη σειρά κινήσεων στην κεντρική παρτίδα αυτού του άρθρου, για να σχολιάσω πως αυτή η κίνηση "απειλεί" 3.e4. Το γιατί αυτό αποτελεί απειλή, μπορεί να το κατανοήσει κάποιος αν βάλει τον εαυτό του στη θέση του Μαύρου που τίθεται να αντιμετωπίσει έναν παίκτη του 2700 και τυχαίνει τόσο η Γαλλική όσο και η Πιρτς ή η Φιλιντόρ να μην είναι κομμάτι του κεντρικού του ρεπερτορίου.
2...d5
2...g6 3.e4. Άμυνα Πιρτς!
2...d6 3.e4 e5 (ή 3...Nbd7 και 4...e5). Άμυνα Φιλιντόρ!
2...e6 3.e4 d5. Γαλλική (Κλασσική, Στάινιτς ή Μακάτσεον)
2...c5 3.d5. Διάφορα ειδικά Μπενόνι ή ακόμα και 3.dc5
3. Bf4!? Bf5
Η κύρια απάντηση του μαύρου. Ο αξιωματικός βγαίνει έξω από την αλυσίδα πιονιών πριν παιχτεί στη συνέχεια e6.
8...Bd6 9.Nh3 Nc6, Jobava-Zhigalko, FIDE World Blitz Championship (2014) Dubai
Εδώ ο λευκός θα μπορούσε να παίξει 10.Bxd6 cd6, 11.Nf4 όπως συνέβει αργότερα στις παρτίδες Lugovskoy-Panarin (Tseshkovky Memorial, 2014), Bentivegna-Lostuzzi (Διασυλλογικό Ιταλίας 2015) και Mayhew-Mannion (28ο Ράπιντ Μεγάλης Βρετανίας, 2014). Στο 11...Ne7, ενδιαφέρον έχει το 12.e4N, το οποίο από όσο ξέρω δεν έχει παιχτεί ακόμη.
Αμφίβολο. Η σωστή αντιμετώπιση με τα μαύρα παίχτηκε στην παρτίδα Jobava-Nepomniachtchi, FIDE World Rapid Championship (2014) Dubai: 7...a6 8.h5 Bh7 9.Bd3 Bxd3 10.cd3 Bd6=
8. h5 Bh7 9. Nb5!
Σχεδόν πάντα η τιμωρία κάθε πρόωρου c5 εκ μέρους των μαύρων σε αυτόν τον σχηματισμό.
9...Na6 10. c3 +/=
Συμπερασματικά, ένα ανεξερεύνητο σχετικά σύστημα που μπορεί να αποτελέσει και εύκολο ρεπερτόριο για έναν ερασιτέχνη που θέλει να παίξει μια οξεία αλλά όχι απαιτητική σε απομνημόνευση θέση.
Η κάλυψη των σκακιστικών τουρνουά βελτιώθηκε, τα ανάλογα sites πλήθυναν και αναβαθμίστηκαν ως προς τις δυνατότητές τους και η πρόσβαση σε νέο σκακιστικό υλικό έγινε φθηνότερη και ευκολότερη. Αυτό που δυστυχώς δεν έχει αλλάξει είναι η ποιότητα των ταινιών με σκακιστικό θέμα. Μία τηλεοπτική σειρά που προέκυψε στο ενδιάμεσο, κατακρεούργησε το άθλημα, ενώ στις περισσότερες ταινίες συνεχίζουν οι σκακιέρες να έχουν μαύρο τετράγωνο κάτω δεξιά και οι θέσεις πάνω σε αυτές να μην συναντώνται ούτε στις χαμηλότερες βαθμίδες του σχολικού σκακιού. Η πρόσφατη Χολυγουντιανή απόπειρα με θέμα - τί άλλο - τον Μπόμπυ Φίσερ μάλλον τρομάζει τους υποψήφιους θεατές-σκακιστές της, ενώ ακόμα και οι καλές ταινίες με σκακιστικό θέμα, όπως το Luzhin Defense που φυσικά σεναριακά ήταν καλό λόγω του ότι πατούσε πάνω στο Ναμπόκοφ, εκεί που πάσχουν είναι στο αγωνιστικό τους κομμάτι, όταν για να βγει μονοπλάνο μια παρτίδα, τη δείχνουν σαν να είναι bullet chess.
Αυτό που είναι δύσκολο να λειτουργήσει στα πλαίσια μιας μυθοπλαστικής ταινίας, μπορεί να λειτουργήσει πολύ καλά σε μια ντοκυμαντερίστικη προσέγγιση του σκακιού. Εκεί εύκολα μπορεί να παίξει κανείς με το χρόνο, καθώς δε χρειάζονται μεγάλης διάρκειας μονοπλάνα και να παρεμβάλει διάφορες εικόνες μέσα στη διάρκεια μιας παρτίδας. Αν σκεφτούμε ότι υπάρχει και ενδιαφέρον υλικό από τις ζωές των κορυφαίων παιχτών που είναι κάπως αντικομφορμιστικές, αν βάλουμε και τις ιστορικά κρίσιμες πληροφορίες λόγω Σοβιετικής Ένωσης, θα μπορούσαν να γυριστούν πολύ ενδιαφέροντα πράγματα. Ένα από αυτά είναι το ντοκυμαντέρ με τίτλο "Άλμπουμ 61" που αναφέρεται τόσο στην παιδική ηλικία του Μπόρις Γκέλφαντ, όσο και στο ματς για το παγκόσμιο τίτλο που έπαιξε απέναντι στον Άναντ.
Συνέντευξη του Μπόρις Γκέλφαντ που αναφέρεται στην ταινία εδώ
Έχουν περάσει σχεδόν 3.5 χρόνια από τη στιγμή που σταμάτησα να ασχολούμαι με το παρόν blog. Οι λόγοι διακοπής του τότε ήταν ο φόρτος εργασίας καθώς και οι θλιβερές πολιτικές εξελίξεις. Οι πολιτικές εξελίξεις παραμένουν θλιβερές, η δουλειά υπάρχει ακόμα και μάλιστα έχουν προστεθεί και χρόνια προβλήματα με τενοντίτιδες και το μισητό Σύνδρομο του Καρπιαίου Σωλήνα. Στο ενδιάμεσο έχω δεχτεί πολλές παραινέσεις να το συνεχίσω καθώς και πολύ τιμητικές εξομολογήσεις ανθρώπων που μου είπαν πως διαβάζουν τα αρχειακά άρθρα του μπλογκ με πάθος, κάτι που ομολογώ πως το έχω κάνει και εγώ καναδυό περίεργες νύχτες. Ανησυχητικό το να διαβάζει κανείς τον εαυτό του - το ξέρω - και αφού δεν έχω ψυχαναλυτή το ομολογώ εδώ δημοσίως. Το γιατί τώρα ξαφνικά μου προκύπτει η διάθεση έστω να ξαναρχίσω να γράφω εδώ δεν το έχω εξηγήσει αλλά συμβαίνει, οπότε λέω να κάνω μια προσπάθεια. Ας μη το δέσει κανείς κόμπο - μπορεί να πεθάνει σύντομα και πάλι.
Τα τελευταία ποστ είχαν να κάνουν με το Ατομικό Πρωτάθλημα Ανδρών του 2011. Στο ενδιάμεσο όλα νομίζω τα Ατομικά Πρωταθλήματα στην Ελλάδα πήγαν άπατα από άποψη κάλυψης - το τελευταίο δε είναι σαν μην έγινε ποτέ, γεγονός που προκαλεί μια κάποια θλίψη. Τα ίδια και χειρότερα ισχύουν για το Διασυλλογικό Πρωτάθλημα της Α' Εθνικής. Ευτυχώς, η κάλυψη των κορυφαίων διεθνών τουρνουά στο ενδιάμεσο έχει αναβαθμιστεί πέραν από κάθε φαντασία. Ζούμε μια χρυσή εποχή για το σκάκι στο διαδίκτυο, όπου πλέον έχουμε στη διάθεσή μας live κάλυψη και πολύ υψηλής ποιότητας σχόλιο ενώ καθημερινά οι παρτίδες που παίζονται αναλύονται από GM στα ξένα σάιτ. Όταν έγραφα για την Ολυμπιάδα του 2010 στο Khanty-Mansiysk η κάλυψη ήταν ανύπαρκτη διεθνώς ενώ την τελευταία Ολυμπιάδα την είδαμε live από την αρχή έως το τέλος. Στα μεγάλα τουρνουά οι παίκτες δίνουν συνεντεύξεις τύπου μετά από κάθε γύρο, οι οποίες κάθε άλλο παρά τυπικές είναι - εξαιρούνται τα ματς για τον Παγκόσμιο Τίτλο όπου ο ψυχολογικός παράγοντας είναι τόσο ισχυρός που οι παίκτες δεν λένε απολύτως τίποτα κατά τη διάρκειά τους. Όπως και να χει, δεν σκοπεύω να καλύπτω διεθνή τουρνουά με τον τρόπο που το έκανα.
Το μπλογκ είχε αρχίσει την άνοιξη του 2010 μετά από ένα απαράδεκτο τουρνουά που είχα παίξει στους Αμπελόκηπους ως ψυχολογικό διέξοδο για την σκακιστική μου στασιμότητα αν και πολύ σύντομα εξελίχθηκε σε πάθος. Μετά από ένα παρόμοια απαράδεκτο τουρνουά που έπαιξα το καλοκαίρι του 2013 στη Νίκαια, και για παρόμοιους ψυχολογικούς λόγους, μπήκα ξαφνικά στον κόσμο του σκακιού δι αλληλογραφίας. Δεν μπορούσα να φανταστώ τότε, πως αυτό θα εξελισσόταν σε μία παθιασμένη ενασχόληση και σίγουρα δε μπορούσα να φανταστώ πως θα είχα τα αποτελέσματα που έχω αυτά τα δύο σχεδόν χρόνια που ασχολούμαι. Πολύ φοβάμαι πως οι αναγνώστες της δεύτερης αυτής περιόδου του ιστολογίου - αν τελικά ευδοκιμήσει κάτι τέτοιο - θα πρέπει να είναι έτοιμοι να αντέξουν άρθρα με παραπλήσια θεματολογία, η οποία κακά τα ψέμματα είναι λίγο κουραστική για όσους δεν ασχολούνται. Επιπροσθέτως, θα ήθελα να τονίσω πως αντίστοιχο ψυχολογικό σοκ από κακή μου απόδοση σε τουρνουά κανονικού σκακιού δεν πρόκειται να συμβεί για τον απλούστατο λόγο ότι τώρα πια παίζω εντελώς για πλάκα και δεν ενδιαφέρομαι καθόλου για τα αποτελέσματα. Τις παρτίδες τις πετάω χωρίς καν να τις αποθηκεύω. Οπότε δεν υπάρχει κάποιο ανάλογο κακό αποτέλεσμα που να με σπρώχνει πίσω στο μπλογκ. Όπως είπα, δεν έχω ιδέα τί είναι αυτό που με σπρώχνει.
Αυτή τη φορά το μπλογκ θα είναι ανοιχτό ως βήμα και σε άλλους ανθρώπους. Υπάρχουν κάποιοι φίλοι που σίγουρα θα γράψουν κάτι. Παραμένει κλειστό προς ανακοινώσεις σκακιστικών παρατάξεων και διαφημίσεις για τουρνουά. Αυστηρά κλειστό ως προς αυτά. Επίσης, η εμφάνισή του θα μείνει έτσι ακριβώς όπως έχει, χωρίς στολίδια, plugins και τέτοια. Τα δε links που υπάρχουν δεξιά δεν τα πειράζω για την ώρα, θα ανανεωθούν και αυτά όταν βρω το κουράγιο. Αυτά και με τις υγείες μας.
Αναρτήσεις
